🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:02:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हस्तग (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहस्तगःहस्तगौहस्तगाः
द्वितीयाहस्तगम्हस्तगौहस्तगान्
तृतीयाहस्तगेनहस्तगाभ्याम्हस्तगैः
चतुर्थीहस्तगायहस्तगाभ्याम्हस्तगेभ्यः
पञ्चमीहस्तगात् / हस्तगाद्हस्तगाभ्याम्हस्तगेभ्यः
षष्ठीहस्तगस्यहस्तगयोःहस्तगानाम्
सप्तमीहस्तगेहस्तगयोःहस्तगेषु
सम्बोधनहे हस्तगहे हस्तगौहे हस्तगाः

अर्थ: —
English: being in one's (comp.) hand or possession, Kathās.; Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हस्तग (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहस्तगम्हस्तगेहस्तगानि
द्वितीयाहस्तगम्हस्तगेहस्तगानि
तृतीयाहस्तगेनहस्तगाभ्याम्हस्तगैः
चतुर्थीहस्तगायहस्तगाभ्याम्हस्तगेभ्यः
पञ्चमीहस्तगात् / हस्तगाद्हस्तगाभ्याम्हस्तगेभ्यः
षष्ठीहस्तगस्यहस्तगयोःहस्तगानाम्
सप्तमीहस्तगेहस्तगयोःहस्तगेषु
सम्बोधनहे हस्तगहे हस्तगेहे हस्तगानि

अर्थ: —
English: being in one's (comp.) hand or possession, Kathās.; Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें