🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:50:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हस्तघ्न (पुंलिङ्ग)

हस्त (सहायता, मदद) + घ्न (हन् - क, स्त्रियां ङीप्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहस्तघ्नःहस्तघ्नौहस्तघ्नाः
द्वितीयाहस्तघ्नम्हस्तघ्नौहस्तघ्नान्
तृतीयाहस्तघ्नेनहस्तघ्नाभ्याम्हस्तघ्नैः
चतुर्थीहस्तघ्नायहस्तघ्नाभ्याम्हस्तघ्नेभ्यः
पञ्चमीहस्तघ्नात् / हस्तघ्नाद्हस्तघ्नाभ्याम्हस्तघ्नेभ्यः
षष्ठीहस्तघ्नस्यहस्तघ्नयोःहस्तघ्नानाम्
सप्तमीहस्तघ्नेहस्तघ्नयोःहस्तघ्नेषु
सम्बोधनहे हस्तघ्नहे हस्तघ्नौहे हस्तघ्नाः

अर्थ: हस्त (सहायता, मदद) + घ्न (हन् - क, स्त्रियां ङीप्)
English: a kind of hand-guard (protecting the h° in archery), RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬