🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:10:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हस्तिपक (पुंलिङ्ग)

पीलवान, हाथी की सवारी करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहस्तिपकःहस्तिपकौहस्तिपकाः
द्वितीयाहस्तिपकम्हस्तिपकौहस्तिपकान्
तृतीयाहस्तिपकेनहस्तिपकाभ्याम्हस्तिपकैः
चतुर्थीहस्तिपकायहस्तिपकाभ्याम्हस्तिपकेभ्यः
पञ्चमीहस्तिपकात् / हस्तिपकाद्हस्तिपकाभ्याम्हस्तिपकेभ्यः
षष्ठीहस्तिपकस्यहस्तिपकयोःहस्तिपकानाम्
सप्तमीहस्तिपकेहस्तिपकयोःहस्तिपकेषु
सम्बोधनहे हस्तिपकहे हस्तिपकौहे हस्तिपकाः

अर्थ: पीलवान, हाथी की सवारी करने वाला
संस्कृत: पर्याय: आधोरण, हस्त्यारोह, निषादिन्, यन्तृ

📚 अमरकोश में:
• महावत (२.८.५९) — पर्याय: आधोरण, हस्त्यारोह, निषादी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬