🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:31:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हस्त (पुंलिङ्ग)

न इट्" हाथ

🔎 आपका लिखा रूप हस्ते = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहस्तःहस्तौहस्ताः
द्वितीयाहस्तम्हस्तौहस्तान्
तृतीयाहस्तेनहस्ताभ्याम्हस्तैः
चतुर्थीहस्तायहस्ताभ्याम्हस्तेभ्यः
पञ्चमीहस्तात् / हस्ताद्हस्ताभ्याम्हस्तेभ्यः
षष्ठीहस्तस्यहस्तयोःहस्तानाम्
सप्तमीहस्तेहस्तयोःहस्तेषु
सम्बोधनहे हस्तहे हस्तौहे हस्ताः

अर्थ: न इट्" हाथ
संस्कृत: विस्तृतकरः, केशात्कलापार्थः, हस्तः, नक्षत्रनाम · पर्याय: पाश, पक्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हस्त (नपुंसकलिङ्ग)

धौंकनी

🔎 आपका लिखा रूप हस्ते = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहस्तम्हस्तेहस्तानि
द्वितीयाहस्तम्हस्तेहस्तानि
तृतीयाहस्तेनहस्ताभ्याम्हस्तैः
चतुर्थीहस्तायहस्ताभ्याम्हस्तेभ्यः
पञ्चमीहस्तात् / हस्ताद्हस्ताभ्याम्हस्तेभ्यः
षष्ठीहस्तस्यहस्तयोःहस्तानाम्
सप्तमीहस्तेहस्तयोःहस्तेषु
सम्बोधनहे हस्तहे हस्तेहे हस्तानि

अर्थ: धौंकनी
संस्कृत: पर्याय: पाश, पक्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें