🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:44:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हातव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहातव्यःहातव्यौहातव्याः
द्वितीयाहातव्यम्हातव्यौहातव्यान्
तृतीयाहातव्येनहातव्याभ्याम्हातव्यैः
चतुर्थीहातव्यायहातव्याभ्याम्हातव्येभ्यः
पञ्चमीहातव्यात् / हातव्याद्हातव्याभ्याम्हातव्येभ्यः
षष्ठीहातव्यस्यहातव्ययोःहातव्यानाम्
सप्तमीहातव्येहातव्ययोःहातव्येषु
सम्बोधनहे हातव्यहे हातव्यौहे हातव्याः

अर्थ: —
English: to be abandoned or left, relinquishable, Mn.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हातव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहातव्यम्हातव्येहातव्यानि
द्वितीयाहातव्यम्हातव्येहातव्यानि
तृतीयाहातव्येनहातव्याभ्याम्हातव्यैः
चतुर्थीहातव्यायहातव्याभ्याम्हातव्येभ्यः
पञ्चमीहातव्यात् / हातव्याद्हातव्याभ्याम्हातव्येभ्यः
षष्ठीहातव्यस्यहातव्ययोःहातव्यानाम्
सप्तमीहातव्येहातव्ययोःहातव्येषु
सम्बोधनहे हातव्यहे हातव्येहे हातव्यानि

अर्थ: —
English: to be abandoned or left, relinquishable, Mn.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें