🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:00:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हार्द (नपुंसकलिङ्ग)

स्नेह, प्रेम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहार्दम्हार्देहार्दानि
द्वितीयाहार्दम्हार्देहार्दानि
तृतीयाहार्देनहार्दाभ्याम्हार्दैः
चतुर्थीहार्दायहार्दाभ्याम्हार्देभ्यः
पञ्चमीहार्दात् / हार्दाद्हार्दाभ्याम्हार्देभ्यः
षष्ठीहार्दस्यहार्दयोःहार्दानाम्
सप्तमीहार्देहार्दयोःहार्देषु
सम्बोधनहे हार्दहे हार्देहे हार्दानि

अर्थ: स्नेह, प्रेम
संस्कृत: पर्याय: प्रेमन्, प्रियता, स्नेह, प्रणय

📚 अमरकोश में:
• प्रेम के नाम (१.७.२८) — पर्याय: प्रेमा, प्रियता, प्रेम, स्नेह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हार्द (पुंलिङ्ग)

स्नेह, प्रेम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहार्दःहार्दौहार्दाः
द्वितीयाहार्दम्हार्दौहार्दान्
तृतीयाहार्देनहार्दाभ्याम्हार्दैः
चतुर्थीहार्दायहार्दाभ्याम्हार्देभ्यः
पञ्चमीहार्दात् / हार्दाद्हार्दाभ्याम्हार्देभ्यः
षष्ठीहार्दस्यहार्दयोःहार्दानाम्
सप्तमीहार्देहार्दयोःहार्देषु
सम्बोधनहे हार्दहे हार्दौहे हार्दाः

अर्थ: स्नेह, प्रेम
संस्कृत: पर्याय: प्रेमन्, प्रियता, स्नेह, प्रणय
English: relating to or being in the heart, Suparṇ.; Śaṃk.; BhP.

📚 अमरकोश में:
• प्रेम के नाम (१.७.२८) — पर्याय: प्रेमा, प्रियता, प्रेम, स्नेह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें