🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:47:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हार्दिन् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप हार्दी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहार्दीहार्दिनौहार्दिनः
द्वितीयाहार्दिनम्हार्दिनौहार्दिनः
तृतीयाहार्दिनाहार्दिभ्याम्हार्दिभिः
चतुर्थीहार्दिनेहार्दिभ्याम्हार्दिभ्यः
पञ्चमीहार्दिनःहार्दिभ्याम्हार्दिभ्यः
षष्ठीहार्दिनःहार्दिनोःहार्दिनाम्
सप्तमीहार्दिनिहार्दिनोःहार्दिषु
सम्बोधनहे हार्दिन्हे हार्दिनौहे हार्दिनः

अर्थ: —
English: feeling affection for (loc.), MārkP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हार्दि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप हार्दी = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहार्दिःहार्दीहार्दयः
द्वितीयाहार्दिम्हार्दीहार्दीन्
तृतीयाहार्दिनाहार्दिभ्याम्हार्दिभिः
चतुर्थीहार्दयेहार्दिभ्याम्हार्दिभ्यः
पञ्चमीहार्देःहार्दिभ्याम्हार्दिभ्यः
षष्ठीहार्देःहार्द्योःहार्दीनाम्
सप्तमीहार्दौहार्द्योःहार्दिषु
सम्बोधनहे हार्देहे हार्दीहे हार्दयः

अर्थ: —
English: the heart, AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें