🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:31:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हास्तिक (पुंलिङ्ग)

महावत, या गजारोही

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहास्तिकःहास्तिकौहास्तिकाः
द्वितीयाहास्तिकम्हास्तिकौहास्तिकान्
तृतीयाहास्तिकेनहास्तिकाभ्याम्हास्तिकैः
चतुर्थीहास्तिकायहास्तिकाभ्याम्हास्तिकेभ्यः
पञ्चमीहास्तिकात् / हास्तिकाद्हास्तिकाभ्याम्हास्तिकेभ्यः
षष्ठीहास्तिकस्यहास्तिकयोःहास्तिकानाम्
सप्तमीहास्तिकेहास्तिकयोःहास्तिकेषु
सम्बोधनहे हास्तिकहे हास्तिकौहे हास्तिकाः

अर्थ: महावत, या गजारोही
संस्कृत: पर्याय: गजता

📚 अमरकोश में:
• हाथियों का झुण्ड (२.८.३६) — पर्याय: गजता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हास्तिक (नपुंसकलिङ्ग)

हाथियों का समूह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहास्तिकम्हास्तिकेहास्तिकानि
द्वितीयाहास्तिकम्हास्तिकेहास्तिकानि
तृतीयाहास्तिकेनहास्तिकाभ्याम्हास्तिकैः
चतुर्थीहास्तिकायहास्तिकाभ्याम्हास्तिकेभ्यः
पञ्चमीहास्तिकात् / हास्तिकाद्हास्तिकाभ्याम्हास्तिकेभ्यः
षष्ठीहास्तिकस्यहास्तिकयोःहास्तिकानाम्
सप्तमीहास्तिकेहास्तिकयोःहास्तिकेषु
सम्बोधनहे हास्तिकहे हास्तिकेहे हास्तिकानि

अर्थ: हाथियों का समूह
संस्कृत: पर्याय: गजता

📚 अमरकोश में:
• हाथियों का झुण्ड (२.८.३६) — पर्याय: गजता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬