🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:10:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हास्य (पुंलिङ्ग)

हंसने के योग्य, हास्यास्पद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहास्यःहास्यौहास्याः
द्वितीयाहास्यम्हास्यौहास्यान्
तृतीयाहास्येनहास्याभ्याम्हास्यैः
चतुर्थीहास्यायहास्याभ्याम्हास्येभ्यः
पञ्चमीहास्यात् / हास्याद्हास्याभ्याम्हास्येभ्यः
षष्ठीहास्यस्यहास्ययोःहास्यानाम्
सप्तमीहास्येहास्ययोःहास्येषु
सम्बोधनहे हास्यहे हास्यौहे हास्याः

अर्थ: हंसने के योग्य, हास्यास्पद
संस्कृत: पर्याय: शृङ्गार, वीर, करुणा, अद्भुत, भयानक

📚 अमरकोश में:
• हास्य के और नाम (१.७.२०) — पर्याय: हास
• शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र (१.७.१८) — पर्याय: शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, भयानक, बीभत्स, रौद्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हास्य (नपुंसकलिङ्ग)

हंसने के योग्य, हास्यास्पद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहास्यम्हास्येहास्यानि
द्वितीयाहास्यम्हास्येहास्यानि
तृतीयाहास्येनहास्याभ्याम्हास्यैः
चतुर्थीहास्यायहास्याभ्याम्हास्येभ्यः
पञ्चमीहास्यात् / हास्याद्हास्याभ्याम्हास्येभ्यः
षष्ठीहास्यस्यहास्ययोःहास्यानाम्
सप्तमीहास्येहास्ययोःहास्येषु
सम्बोधनहे हास्यहे हास्येहे हास्यानि

अर्थ: हंसने के योग्य, हास्यास्पद
संस्कृत: पर्याय: शृङ्गार, वीर, करुणा, अद्भुत, भयानक

📚 अमरकोश में:
• हास्य के और नाम (१.७.२०) — पर्याय: हास
• शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र (१.७.१८) — पर्याय: शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, भयानक, बीभत्स, रौद्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें