🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:09:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हास्यतर (पुंलिङ्ग)

हास्य (खुशी, मनोरंजन) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहास्यतरःहास्यतरौहास्यतरे
द्वितीयाहास्यतरम्हास्यतरौहास्यतरान्
तृतीयाहास्यतरेणहास्यतराभ्याम्हास्यतरैः
चतुर्थीहास्यतरस्मैहास्यतराभ्याम्हास्यतरेभ्यः
पञ्चमीहास्यतरस्मात् / हास्यतरस्माद्हास्यतराभ्याम्हास्यतरेभ्यः
षष्ठीहास्यतरस्यहास्यतरयोःहास्यतरेषाम्
सप्तमीहास्यतरस्मिन्हास्यतरयोःहास्यतरेषु
सम्बोधनहे हास्यतरहे हास्यतरौहे हास्यतरे

अर्थ: हास्य (खुशी, मनोरंजन) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more ridiculous, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हास्यतर (नपुंसकलिङ्ग)

हास्य (खुशी, मनोरंजन) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहास्यतरत् / हास्यतरद्हास्यतरेहास्यतराणि
द्वितीयाहास्यतरत् / हास्यतरद्हास्यतरेहास्यतराणि
तृतीयाहास्यतरेणहास्यतराभ्याम्हास्यतरैः
चतुर्थीहास्यतरस्मैहास्यतराभ्याम्हास्यतरेभ्यः
पञ्चमीहास्यतरस्मात् / हास्यतरस्माद्हास्यतराभ्याम्हास्यतरेभ्यः
षष्ठीहास्यतरस्यहास्यतरयोःहास्यतरेषाम्
सप्तमीहास्यतरस्मिन्हास्यतरयोःहास्यतरेषु
सम्बोधनहे हास्यतरत् / हे हास्यतरद्हे हास्यतरेहे हास्यतराणि

अर्थ: हास्य (खुशी, मनोरंजन) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more ridiculous, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें