🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:45:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हिताहित (पुंलिङ्ग)

हित (उपयुक्त, योग्य) + अहित (शत्रु)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहिताहितःहिताहितौहिताहिताः
द्वितीयाहिताहितम्हिताहितौहिताहितान्
तृतीयाहिताहितेनहिताहिताभ्याम्हिताहितैः
चतुर्थीहिताहितायहिताहिताभ्याम्हिताहितेभ्यः
पञ्चमीहिताहितात् / हिताहिताद्हिताहिताभ्याम्हिताहितेभ्यः
षष्ठीहिताहितस्यहिताहितयोःहिताहितानाम्
सप्तमीहिताहितेहिताहितयोःहिताहितेषु
सम्बोधनहे हिताहितहे हिताहितौहे हिताहिताः

अर्थ: हित (उपयुक्त, योग्य) + अहित (शत्रु)
English: good and (or) evil, beneficial and (or) disadvantageous, Mn.; Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हिताहित (नपुंसकलिङ्ग)

हित (उपयुक्त, योग्य) + अहित (हानि, क्षति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहिताहितम्हिताहितेहिताहितानि
द्वितीयाहिताहितम्हिताहितेहिताहितानि
तृतीयाहिताहितेनहिताहिताभ्याम्हिताहितैः
चतुर्थीहिताहितायहिताहिताभ्याम्हिताहितेभ्यः
पञ्चमीहिताहितात् / हिताहिताद्हिताहिताभ्याम्हिताहितेभ्यः
षष्ठीहिताहितस्यहिताहितयोःहिताहितानाम्
सप्तमीहिताहितेहिताहितयोःहिताहितेषु
सम्बोधनहे हिताहितहे हिताहितेहे हिताहितानि

अर्थ: हित (उपयुक्त, योग्य) + अहित (हानि, क्षति)
English: good and (or) evil, beneficial and (or) disadvantageous, Mn.; Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬