🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:33:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हिमार्त (पुंलिङ्ग)

हिम (ठंडा, शीतल) + आर्त (दुःखित, कष्टप्राप्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहिमार्तःहिमार्तौहिमार्ताः
द्वितीयाहिमार्तम्हिमार्तौहिमार्तान्
तृतीयाहिमार्तेनहिमार्ताभ्याम्हिमार्तैः
चतुर्थीहिमार्तायहिमार्ताभ्याम्हिमार्तेभ्यः
पञ्चमीहिमार्तात् / हिमार्ताद्हिमार्ताभ्याम्हिमार्तेभ्यः
षष्ठीहिमार्तस्यहिमार्तयोःहिमार्तानाम्
सप्तमीहिमार्तेहिमार्तयोःहिमार्तेषु
सम्बोधनहे हिमार्तहे हिमार्तौहे हिमार्ताः

अर्थ: हिम (ठंडा, शीतल) + आर्त (दुःखित, कष्टप्राप्त)
English: pinched with cold, suffering from cold, chilled, frozen, Śak.; Hit.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हिमार्त (नपुंसकलिङ्ग)

हिम (ठंडा, शीतल) + आर्त (दुःखित, कष्टप्राप्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहिमार्तम्हिमार्तेहिमार्तानि
द्वितीयाहिमार्तम्हिमार्तेहिमार्तानि
तृतीयाहिमार्तेनहिमार्ताभ्याम्हिमार्तैः
चतुर्थीहिमार्तायहिमार्ताभ्याम्हिमार्तेभ्यः
पञ्चमीहिमार्तात् / हिमार्ताद्हिमार्ताभ्याम्हिमार्तेभ्यः
षष्ठीहिमार्तस्यहिमार्तयोःहिमार्तानाम्
सप्तमीहिमार्तेहिमार्तयोःहिमार्तेषु
सम्बोधनहे हिमार्तहे हिमार्तेहे हिमार्तानि

अर्थ: हिम (ठंडा, शीतल) + आर्त (दुःखित, कष्टप्राप्त)
English: pinched with cold, suffering from cold, chilled, frozen, Śak.; Hit.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें