🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:14:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हीनक्रम (पुंलिङ्ग)

हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त) + क्रम (कदम, पग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहीनक्रमःहीनक्रमौहीनक्रमाः
द्वितीयाहीनक्रमम्हीनक्रमौहीनक्रमान्
तृतीयाहीनक्रमेणहीनक्रमाभ्याम्हीनक्रमैः
चतुर्थीहीनक्रमायहीनक्रमाभ्याम्हीनक्रमेभ्यः
पञ्चमीहीनक्रमात् / हीनक्रमाद्हीनक्रमाभ्याम्हीनक्रमेभ्यः
षष्ठीहीनक्रमस्यहीनक्रमयोःहीनक्रमाणाम्
सप्तमीहीनक्रमेहीनक्रमयोःहीनक्रमेषु
सम्बोधनहे हीनक्रमहे हीनक्रमौहे हीनक्रमाः

अर्थ: हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त) + क्रम (कदम, पग)
English: diminishing series or order of succession, Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬