🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:46:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हीननायक (पुंलिङ्ग)

हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त) + नायक (मार्गदर्शक, अग्रणी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहीननायकःहीननायकौहीननायकाः
द्वितीयाहीननायकम्हीननायकौहीननायकान्
तृतीयाहीननायकेनहीननायकाभ्याम्हीननायकैः
चतुर्थीहीननायकायहीननायकाभ्याम्हीननायकेभ्यः
पञ्चमीहीननायकात् / हीननायकाद्हीननायकाभ्याम्हीननायकेभ्यः
षष्ठीहीननायकस्यहीननायकयोःहीननायकानाम्
सप्तमीहीननायकेहीननायकयोःहीननायकेषु
सम्बोधनहे हीननायकहे हीननायकौहे हीननायकाः

अर्थ: हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त) + नायक (मार्गदर्शक, अग्रणी)
English: having a low or base hero (said of a drama), MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हीननायक (नपुंसकलिङ्ग)

हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त) + नायक (मुख्य, स्वामी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहीननायकम्हीननायकेहीननायकानि
द्वितीयाहीननायकम्हीननायकेहीननायकानि
तृतीयाहीननायकेनहीननायकाभ्याम्हीननायकैः
चतुर्थीहीननायकायहीननायकाभ्याम्हीननायकेभ्यः
पञ्चमीहीननायकात् / हीननायकाद्हीननायकाभ्याम्हीननायकेभ्यः
षष्ठीहीननायकस्यहीननायकयोःहीननायकानाम्
सप्तमीहीननायकेहीननायकयोःहीननायकेषु
सम्बोधनहे हीननायकहे हीननायकेहे हीननायकानि

अर्थ: हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त) + नायक (मुख्य, स्वामी)
English: having a low or base hero (said of a drama), MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें