🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:18:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हृदयज्ञ (पुंलिङ्ग)

जो दिल की बात जानता है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृदयज्ञःहृदयज्ञौहृदयज्ञाः
द्वितीयाहृदयज्ञम्हृदयज्ञौहृदयज्ञान्
तृतीयाहृदयज्ञेनहृदयज्ञाभ्याम्हृदयज्ञैः
चतुर्थीहृदयज्ञायहृदयज्ञाभ्याम्हृदयज्ञेभ्यः
पञ्चमीहृदयज्ञात् / हृदयज्ञाद्हृदयज्ञाभ्याम्हृदयज्ञेभ्यः
षष्ठीहृदयज्ञस्यहृदयज्ञयोःहृदयज्ञानाम्
सप्तमीहृदयज्ञेहृदयज्ञयोःहृदयज्ञेषु
सम्बोधनहे हृदयज्ञहे हृदयज्ञौहे हृदयज्ञाः

अर्थ: जो दिल की बात जानता है

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हृदयज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

जो दिल की बात जानता है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृदयज्ञम्हृदयज्ञेहृदयज्ञानि
द्वितीयाहृदयज्ञम्हृदयज्ञेहृदयज्ञानि
तृतीयाहृदयज्ञेनहृदयज्ञाभ्याम्हृदयज्ञैः
चतुर्थीहृदयज्ञायहृदयज्ञाभ्याम्हृदयज्ञेभ्यः
पञ्चमीहृदयज्ञात् / हृदयज्ञाद्हृदयज्ञाभ्याम्हृदयज्ञेभ्यः
षष्ठीहृदयज्ञस्यहृदयज्ञयोःहृदयज्ञानाम्
सप्तमीहृदयज्ञेहृदयज्ञयोःहृदयज्ञेषु
सम्बोधनहे हृदयज्ञहे हृदयज्ञेहे हृदयज्ञानि

अर्थ: जो दिल की बात जानता है
English: knowing i.e. agreeing with the heart, ChUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें