🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:44:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हृद्गत (पुंलिङ्ग)

मन में आसीन,सोचा हुआ, अभिकल्पित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृद्गतःहृद्गतौहृद्गताः
द्वितीयाहृद्गतम्हृद्गतौहृद्गतान्
तृतीयाहृद्गतेनहृद्गताभ्याम्हृद्गतैः
चतुर्थीहृद्गतायहृद्गताभ्याम्हृद्गतेभ्यः
पञ्चमीहृद्गतात् / हृद्गताद्हृद्गताभ्याम्हृद्गतेभ्यः
षष्ठीहृद्गतस्यहृद्गतयोःहृद्गतानाम्
सप्तमीहृद्गतेहृद्गतयोःहृद्गतेषु
सम्बोधनहे हृद्गतहे हृद्गतौहे हृद्गताः

अर्थ: मन में आसीन,सोचा हुआ, अभिकल्पित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हृद्गत (नपुंसकलिङ्ग)

मन में आसीन,सोचा हुआ, अभिकल्पित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृद्गतम्हृद्गतेहृद्गतानि
द्वितीयाहृद्गतम्हृद्गतेहृद्गतानि
तृतीयाहृद्गतेनहृद्गताभ्याम्हृद्गतैः
चतुर्थीहृद्गतायहृद्गताभ्याम्हृद्गतेभ्यः
पञ्चमीहृद्गतात् / हृद्गताद्हृद्गताभ्याम्हृद्गतेभ्यः
षष्ठीहृद्गतस्यहृद्गतयोःहृद्गतानाम्
सप्तमीहृद्गतेहृद्गतयोःहृद्गतेषु
सम्बोधनहे हृद्गतहे हृद्गतेहे हृद्गतानि

अर्थ: मन में आसीन,सोचा हुआ, अभिकल्पित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें