🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:47:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हृद्गम (पुंलिङ्ग)

हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + गम (जाना, हिलना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृद्गमःहृद्गमौहृद्गमाः
द्वितीयाहृद्गमम्हृद्गमौहृद्गमान्
तृतीयाहृद्गमेनहृद्गमाभ्याम्हृद्गमैः
चतुर्थीहृद्गमायहृद्गमाभ्याम्हृद्गमेभ्यः
पञ्चमीहृद्गमात् / हृद्गमाद्हृद्गमाभ्याम्हृद्गमेभ्यः
षष्ठीहृद्गमस्यहृद्गमयोःहृद्गमानाम्
सप्तमीहृद्गमेहृद्गमयोःहृद्गमेषु
सम्बोधनहे हृद्गमहे हृद्गमौहे हृद्गमाः

अर्थ: हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + गम (जाना, हिलना)
English: going to the h°, Saṃskārak.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हृद्गम (नपुंसकलिङ्ग)

हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + गम (जाने वाला, हिलने-जुलने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृद्गमम्हृद्गमेहृद्गमानि
द्वितीयाहृद्गमम्हृद्गमेहृद्गमानि
तृतीयाहृद्गमेनहृद्गमाभ्याम्हृद्गमैः
चतुर्थीहृद्गमायहृद्गमाभ्याम्हृद्गमेभ्यः
पञ्चमीहृद्गमात् / हृद्गमाद्हृद्गमाभ्याम्हृद्गमेभ्यः
षष्ठीहृद्गमस्यहृद्गमयोःहृद्गमानाम्
सप्तमीहृद्गमेहृद्गमयोःहृद्गमेषु
सम्बोधनहे हृद्गमहे हृद्गमेहे हृद्गमानि

अर्थ: हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + गम (जाने वाला, हिलने-जुलने वाला)
English: going to the h°, Saṃskārak.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें