🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:24:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हृद्गोल (पुंलिङ्ग)

हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + गोल (पिण्ड, भूगोल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृद्गोलःहृद्गोलौहृद्गोलाः
द्वितीयाहृद्गोलम्हृद्गोलौहृद्गोलान्
तृतीयाहृद्गोलेनहृद्गोलाभ्याम्हृद्गोलैः
चतुर्थीहृद्गोलायहृद्गोलाभ्याम्हृद्गोलेभ्यः
पञ्चमीहृद्गोलात् / हृद्गोलाद्हृद्गोलाभ्याम्हृद्गोलेभ्यः
षष्ठीहृद्गोलस्यहृद्गोलयोःहृद्गोलानाम्
सप्तमीहृद्गोलेहृद्गोलयोःहृद्गोलेषु
सम्बोधनहे हृद्गोलहे हृद्गोलौहे हृद्गोलाः

अर्थ: हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + गोल (पिण्ड, भूगोल)
English: N. of a mountain, Pāṇ. iv, 3, 91 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬