🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:42:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हृद्दाह (पुंलिङ्ग)

हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + दाह (जलन, दावाग्नि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृद्दाहःहृद्दाहौहृद्दाहाः
द्वितीयाहृद्दाहम्हृद्दाहौहृद्दाहान्
तृतीयाहृद्दाहेनहृद्दाहाभ्याम्हृद्दाहैः
चतुर्थीहृद्दाहायहृद्दाहाभ्याम्हृद्दाहेभ्यः
पञ्चमीहृद्दाहात् / हृद्दाहाद्हृद्दाहाभ्याम्हृद्दाहेभ्यः
षष्ठीहृद्दाहस्यहृद्दाहयोःहृद्दाहानाम्
सप्तमीहृद्दाहेहृद्दाहयोःहृद्दाहेषु
सम्बोधनहे हृद्दाहहे हृद्दाहौहे हृद्दाहाः

अर्थ: हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + दाह (जलन, दावाग्नि)
English: h°-burning, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬