🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:48:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हृद्यतम (पुंलिङ्ग)

हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + यतम (अनेकों में से जो भी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृद्यतमःहृद्यतमौहृद्यतमाः
द्वितीयाहृद्यतमम्हृद्यतमौहृद्यतमान्
तृतीयाहृद्यतमेनहृद्यतमाभ्याम्हृद्यतमैः
चतुर्थीहृद्यतमायहृद्यतमाभ्याम्हृद्यतमेभ्यः
पञ्चमीहृद्यतमात् / हृद्यतमाद्हृद्यतमाभ्याम्हृद्यतमेभ्यः
षष्ठीहृद्यतमस्यहृद्यतमयोःहृद्यतमानाम्
सप्तमीहृद्यतमेहृद्यतमयोःहृद्यतमेषु
सम्बोधनहे हृद्यतमहे हृद्यतमौहे हृद्यतमाः

अर्थ: हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + यतम (अनेकों में से जो भी)
English: most pleasant or dear to the heart, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हृद्यतम (नपुंसकलिङ्ग)

हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + यतम (अनेकों में से जो भी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृद्यतमम्हृद्यतमेहृद्यतमानि
द्वितीयाहृद्यतमम्हृद्यतमेहृद्यतमानि
तृतीयाहृद्यतमेनहृद्यतमाभ्याम्हृद्यतमैः
चतुर्थीहृद्यतमायहृद्यतमाभ्याम्हृद्यतमेभ्यः
पञ्चमीहृद्यतमात् / हृद्यतमाद्हृद्यतमाभ्याम्हृद्यतमेभ्यः
षष्ठीहृद्यतमस्यहृद्यतमयोःहृद्यतमानाम्
सप्तमीहृद्यतमेहृद्यतमयोःहृद्यतमेषु
सम्बोधनहे हृद्यतमहे हृद्यतमेहे हृद्यतमानि

अर्थ: हृद् (हृत्, पृषो.तस्य दः) + यतम (अनेकों में से जो भी)
English: most pleasant or dear to the heart, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें