🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:08:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हृष्ट (पुंलिङ्ग)

प्रसन्न, हर्षयुक्त(= हृषित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृष्टःहृष्टौहृष्टाः
द्वितीयाहृष्टम्हृष्टौहृष्टान्
तृतीयाहृष्टेनहृष्टाभ्याम्हृष्टैः
चतुर्थीहृष्टायहृष्टाभ्याम्हृष्टेभ्यः
पञ्चमीहृष्टात् / हृष्टाद्हृष्टाभ्याम्हृष्टेभ्यः
षष्ठीहृष्टस्यहृष्टयोःहृष्टानाम्
सप्तमीहृष्टेहृष्टयोःहृष्टेषु
सम्बोधनहे हृष्टहे हृष्टौहे हृष्टाः

अर्थ: प्रसन्न, हर्षयुक्त(= हृषित)
संस्कृत: पर्याय: मत्त, तृप्त, प्रह्लन्न, प्रमुदित, प्रीत

📚 अमरकोश में:
• प्रसन्न (३.१.१०२) — पर्याय: मत्त, तृप्त, प्रह्लन्न, प्रमुदित, प्रीत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हृष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

प्रसन्न, हर्षयुक्त(= हृषित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहृष्टम्हृष्टेहृष्टानि
द्वितीयाहृष्टम्हृष्टेहृष्टानि
तृतीयाहृष्टेनहृष्टाभ्याम्हृष्टैः
चतुर्थीहृष्टायहृष्टाभ्याम्हृष्टेभ्यः
पञ्चमीहृष्टात् / हृष्टाद्हृष्टाभ्याम्हृष्टेभ्यः
षष्ठीहृष्टस्यहृष्टयोःहृष्टानाम्
सप्तमीहृष्टेहृष्टयोःहृष्टेषु
सम्बोधनहे हृष्टहे हृष्टेहे हृष्टानि

अर्थ: प्रसन्न, हर्षयुक्त(= हृषित)
संस्कृत: पर्याय: मत्त, तृप्त, प्रह्लन्न, प्रमुदित, प्रीत

📚 अमरकोश में:
• प्रसन्न (३.१.१०२) — पर्याय: मत्त, तृप्त, प्रह्लन्न, प्रमुदित, प्रीत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें