🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:36:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हेतुवाद (पुंलिङ्ग)

हेतु (निमित्त, कारण) + वाद (बातें करना, बोलना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहेतुवादःहेतुवादौहेतुवादाः
द्वितीयाहेतुवादम्हेतुवादौहेतुवादान्
तृतीयाहेतुवादेनहेतुवादाभ्याम्हेतुवादैः
चतुर्थीहेतुवादायहेतुवादाभ्याम्हेतुवादेभ्यः
पञ्चमीहेतुवादात् / हेतुवादाद्हेतुवादाभ्याम्हेतुवादेभ्यः
षष्ठीहेतुवादस्यहेतुवादयोःहेतुवादानाम्
सप्तमीहेतुवादेहेतुवादयोःहेतुवादेषु
सम्बोधनहे हेतुवादहे हेतुवादौहे हेतुवादाः

अर्थ: हेतु (निमित्त, कारण) + वाद (बातें करना, बोलना)
English: a statement of reasons or arg°, assigning a cause, disputation, MBh.; R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬