🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:46:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ह्रासक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाह्रासकःह्रासकौह्रासकाः
द्वितीयाह्रासकम्ह्रासकौह्रासकान्
तृतीयाह्रासकेनह्रासकाभ्याम्ह्रासकैः
चतुर्थीह्रासकायह्रासकाभ्याम्ह्रासकेभ्यः
पञ्चमीह्रासकात् / ह्रासकाद्ह्रासकाभ्याम्ह्रासकेभ्यः
षष्ठीह्रासकस्यह्रासकयोःह्रासकानाम्
सप्तमीह्रासकेह्रासकयोःह्रासकेषु
सम्बोधनहे ह्रासकहे ह्रासकौहे ह्रासकाः

अर्थ: —
English: shortening, diminishing, decreasing, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ह्रासक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाह्रासकम्ह्रासकेह्रासकानि
द्वितीयाह्रासकम्ह्रासकेह्रासकानि
तृतीयाह्रासकेनह्रासकाभ्याम्ह्रासकैः
चतुर्थीह्रासकायह्रासकाभ्याम्ह्रासकेभ्यः
पञ्चमीह्रासकात् / ह्रासकाद्ह्रासकाभ्याम्ह्रासकेभ्यः
षष्ठीह्रासकस्यह्रासकयोःह्रासकानाम्
सप्तमीह्रासकेह्रासकयोःह्रासकेषु
सम्बोधनहे ह्रासकहे ह्रासकेहे ह्रासकानि

अर्थ: —
English: shortening, diminishing, decreasing, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें