🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:54:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ह्रीबल (पुंलिङ्ग)

ह्री (शर्मीलापन, विनय) + बल (कौवा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाह्रीबलःह्रीबलौह्रीबलाः
द्वितीयाह्रीबलम्ह्रीबलौह्रीबलान्
तृतीयाह्रीबलेनह्रीबलाभ्याम्ह्रीबलैः
चतुर्थीह्रीबलायह्रीबलाभ्याम्ह्रीबलेभ्यः
पञ्चमीह्रीबलात् / ह्रीबलाद्ह्रीबलाभ्याम्ह्रीबलेभ्यः
षष्ठीह्रीबलस्यह्रीबलयोःह्रीबलानाम्
सप्तमीह्रीबलेह्रीबलयोःह्रीबलेषु
सम्बोधनहे ह्रीबलहे ह्रीबलौहे ह्रीबलाः

अर्थ: ह्री (शर्मीलापन, विनय) + बल (कौवा)
English: strong in modesty, extremely modest, Jātakam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ह्रीबल (नपुंसकलिङ्ग)

ह्री (शर्मीलापन, विनय) + बल (सामर्थ्य, शक्ति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाह्रीबलम्ह्रीबलेह्रीबलानि
द्वितीयाह्रीबलम्ह्रीबलेह्रीबलानि
तृतीयाह्रीबलेनह्रीबलाभ्याम्ह्रीबलैः
चतुर्थीह्रीबलायह्रीबलाभ्याम्ह्रीबलेभ्यः
पञ्चमीह्रीबलात् / ह्रीबलाद्ह्रीबलाभ्याम्ह्रीबलेभ्यः
षष्ठीह्रीबलस्यह्रीबलयोःह्रीबलानाम्
सप्तमीह्रीबलेह्रीबलयोःह्रीबलेषु
सम्बोधनहे ह्रीबलहे ह्रीबलेहे ह्रीबलानि

अर्थ: ह्री (शर्मीलापन, विनय) + बल (सामर्थ्य, शक्ति)
English: strong in modesty, extremely modest, Jātakam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें