🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:46:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ह्वलन (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाह्वलनःह्वलनौह्वलनाः
द्वितीयाह्वलनम्ह्वलनौह्वलनान्
तृतीयाह्वलनेनह्वलनाभ्याम्ह्वलनैः
चतुर्थीह्वलनायह्वलनाभ्याम्ह्वलनेभ्यः
पञ्चमीह्वलनात् / ह्वलनाद्ह्वलनाभ्याम्ह्वलनेभ्यः
षष्ठीह्वलनस्यह्वलनयोःह्वलनानाम्
सप्तमीह्वलनेह्वलनयोःह्वलनेषु
सम्बोधनहे ह्वलनहे ह्वलनौहे ह्वलनाः

अर्थ: —
English: stumbling, staggering, PārGṛ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ह्वलन (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाह्वलनम्ह्वलनेह्वलनानि
द्वितीयाह्वलनम्ह्वलनेह्वलनानि
तृतीयाह्वलनेनह्वलनाभ्याम्ह्वलनैः
चतुर्थीह्वलनायह्वलनाभ्याम्ह्वलनेभ्यः
पञ्चमीह्वलनात् / ह्वलनाद्ह्वलनाभ्याम्ह्वलनेभ्यः
षष्ठीह्वलनस्यह्वलनयोःह्वलनानाम्
सप्तमीह्वलनेह्वलनयोःह्वलनेषु
सम्बोधनहे ह्वलनहे ह्वलनेहे ह्वलनानि

अर्थ: —
English: stumbling, staggering, PārGṛ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें