🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:43:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वंश (पुंलिङ्ग)

तस्य नेत्वम् बाँस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावंशःवंशौवंशाः
द्वितीयावंशम्वंशौवंशान्
तृतीयावंशेनवंशाभ्याम्वंशैः
चतुर्थीवंशायवंशाभ्याम्वंशेभ्यः
पञ्चमीवंशात् / वंशाद्वंशाभ्याम्वंशेभ्यः
षष्ठीवंशस्यवंशयोःवंशानाम्
सप्तमीवंशेवंशयोःवंशेषु
सम्बोधनहे वंशहे वंशौहे वंशाः

अर्थ: तस्य नेत्वम् बाँस
संस्कृत: पर्याय: त्वक्सार, कर्मार, त्वाचिसार, तृणध्वज, शतपर्वन्

📚 अमरकोश में:
• वंश के नाम (२.७.१) — पर्याय: सन्तति, गोत्र, जनन, कुल, अभिजन, अन्वय, अन्ववाय, सन्तान
• बाँस के नाम (२.४.१६०) — पर्याय: त्वक्सार, कर्मार, त्वचिसार, तृणध्वज
• अनूक (३.३.१३) — पर्याय: स्वभाव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें