🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:34:51 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वंशः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वंशः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वंशः

अर्थ: तस्य नेत्वम् बाँस

संस्कृत: वेणुः, वंशः · पर्याय: त्वक्सार, कर्मार, त्वाचिसार, तृणध्वज, शतपर्वन्

व्युत्पत्ति: वमति उद्गिरति वम् + श

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वंश (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वंश (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावंशःवंशौवंशाः
द्वितीयावंशम्वंशौवंशान्
तृतीयावंशेनवंशाभ्याम्वंशैः
चतुर्थीवंशायवंशाभ्याम्वंशेभ्यः
पञ्चमीवंशात् / वंशाद्वंशाभ्याम्वंशेभ्यः
षष्ठीवंशस्यवंशयोःवंशानाम्
सप्तमीवंशेवंशयोःवंशेषु
सम्बोधनहे वंशहे वंशौहे वंशाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वंश
वंश
vaṃśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वंश संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बाँस ।
२. बँडेर ।
३. पीठ की हड्डी ।
४. नाक के ऊपर की हड्डी । बाँसा ।
५. बाँसुरी ।
६. एक प्रकार की ईख ।
७. खड्ग के बीच का वह भाग जो ऊँचा हो, अर्थात् जहाँ पर वह अधिक चौड़ा होता है ।
८. बारह (कुछ के मत में दस) हाथ का एक मान ।
९. बाहु आदि की लंबी हड्डियाँ ।
१०. युद्ध की सामग्री । जैसे, रथ, ध्वजा इत्यादि ।
११. विष्णु ।
१२. वंशलोचन ।
१३. फूल ।
१४. कुल । परिवार । जाति (को॰) ।
१५. संतान । पुत्र (को॰) ।
१६. एक ही जैसी वस्तुओं का समूह या वर्ग (को॰) ।
१७. शाल का वृक्ष (को॰) ।
१८. अभिमान । दर्प (को॰) ।
१९. द्दढ़ ग्रंथि । मजबूत गठि (को॰) ।
२०. बवंडर । यौ॰—वंशज । वंशकृत । वंशक्षय । वंशच्छेद, इत्यादि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वंश m. (derivation doubtful) the bamboo cane or any cane (accord. to, L. also ‘sugarcane’ and ‘Shorea Robusta’), RV. &c. &c.
the upper timbers or beams of a house, the rafters or laths fastened to the beams (of a roof; cf. प्राचीन-व्˚), AV. &c. &c.
a cross-beam, joist, joint, VarBṛS.
a reed-pipe, flute, fife, Kāv.; Rājat.
the back-bone, spine, VarBṛS.; BhP.
a hollow or tubular bone, R. (B.), Sch.
the upper nasal bone, L.
the central projecting part of a scimitar or sabre, VarBṛS.
the line of a pedigree or genealogy (from its resemblance to the succession of joints in a bamboo), lineage, race, family, stock, ŚBr. &c. &c. (esp. a noble race, a dynasty of kings, a list of teachers &c.; cf. Pāṇ. ii, 1, 19, Sch.)
offspring, a son, BhP.
(ifc.) a succession or collection of similar things, assemblage multitude, host (as of chariots, stars &c.), MBh.; Kāv. &c.
a partic. measure of length (= 10 Hastas), Līl.
a partic. musical note, Śiś.
pride, arrogance, Vās.
bamboo-manna, L.
N. of Viṣṇu, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (910,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वंशः [वमति उद्गिरति वम्-श तस्य नेत्वम् Tv.] 1 A bamboo; धनुर्वंशविशुद्धोऽपि निर्गुणः किं करिष्यति H. Pr. 23; वंशभवो गुणवानपि संगविशेषेण पूज्यते पुरुषः Bv. 1. 80 (where वंश has sense [] {2} also); Me. 79. --2 A race, family, dynasty, lineage; स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिं H. 2; सूर्यप्रभवो वंशः R. 1. 2 &c.; see वंशकर, वंशस्थिति &c. --3 A shaft. --4 A flute, pipe, reed-pipe; कूजद्भिरापादितवं शकृत्यं R. 2. 12. --5 A collection, assemblage, multitude (usually of similar things); सांद्रीकृतः स्यंदनवंशचक्रैः R. 7. 39. --6 A cross-beam. --7 A joint (in a bamboo). --8 A sort of sugar-cane. --9 The back-bone. --10 The Śāla tree. --11 A particular measure of length (equal to ten hastas). --12 The central projecting part of a sabre. --13 Bamboo-manna. --Comp. --अग्रं, --अंकुरः {1} the tip or end of a bamboo-cane. {2} the [] shoot of a bamboo. --अनुकीर्तनं genealogy. --अनुक्रमः genealogy. --अनुचरितं the history of a dynasty or family. --आगत a. inherited. --आवली a pedigree, genealogy. --आह्वः bamboo-manna. --कठिनः a thicket of bamboos. --कफं cottony seeds floating in the air. --कर a. {1} founding a family. {2} perpetuating a race; वंशस्थितिं वंशकरेण तेन R. 18. 31. --(रः) {1} a son; त्वयि समुत्पन्नस्य वंशकरस्य मुखं प्रेक्षिष्यते V. 5. {2} an ancestor. --कर्पूररोचना, --रोचना, --लोचना bamboo-manna. --कृत् m. the founder or perpetuator of a family. --क्रमः family succession. --क्षी री bamboo-manna. --चरितं the history of a family. --चिंतकः a genealogist. --छेत्तृ a [] the last of a family. --ज a. {1} born in the family of; R. 1. 31. {2} made of bamboos. {3} sprung from a good family. --(जः) {1} progeny, issue, lineal descendant. {2} the seed of the bamboo. --(जं) bamboo-manna. --(जा) bamboo-manna. --तंडुलः ths seed of the bamboo. --धर a. {1} perpetuating a family; U. 7. 3. {2} supporting a family. --धान्यं = वंशतंडुल q. v. --नर्तिन् m. a buffoon. --नाडि (ली) का a pipe made of bamboo. --नाथः the chief or head of a race. --नेत्रं the root of sugarcane. --पत्रं a bamboo-leaf. --(त्रः) a reed. --पत्रकः {1} a reed. {2} a white kind of sugar-cane. --(कं) yellow orpiment. --परंपरा lineal descent, family succession. --पूरकं the root of sugarcane. --भृत् m. the supporter or head of a family. --भोज्य a. hereditary. --(ज्यं) a hereditary estate. --राजः a very high bamboo. --लक्ष्मीः f. the fortune of a family. --विततिः f. {1} a family, descent. {2} a thicket of bamboos. --शर्करा bamboo-manna. --शलाका a small bamboo peg at the lower end of a Vīṇā. --स्थितिः f. the perpetuation of a family; R. 18. 31; V. 5. 15.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0936-1b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वंश पु० वमति उद्गिरति वम--श तस्य नेत्त्वम् । १ पुत्रपौत्रा- द्यपत्यवर्गे २ तृणजातिभेदे (वाँश) अमरः । “वंशः सरो हिमः स्वादुः कषायो वस्तिशोधनः । छेदनः कफपित्तघ्नः कुष्ठास्रव्रणशोथजित् । तत्करीरः कटुः पाकरसे रूक्षो गुरुः सरः । कषायः कफकृत् स्वादुर्विदाही वातपित्तलः । तद्यवास्तु सरा रूक्षाः कषायाः कटुपाकिनः । वातपित्तकरा उष्णा बद्धमूत्राः कफापहाः” भावप्र० । ३ पृष्ठावयवे ४ वर्गे च मेदि० ५ इक्षौ ६ सालवृक्षे च राजनि० । ७ वाद्यभेदे पुंस्त्री० धरणिः स्त्रीत्वे गौरा० ङीष् “वंशीकलेन वडिशेन” इति वृन्दावनचम्पूः । तद्विवृतिर्यथा “तालेन राजते गीतं तालो वादित्रसम्भवः । गरीय- स्तेन वादित्रं तच्चतुर्विधमुच्यते । ततं शुषिरमानद्धं घनमित्थं चतुर्विधम् । ततं तन्त्रीगतं वाद्यं वंशाद्यं शुषिरं तथा । चर्मावनद्धमानद्धं घनं तालादिकं मतम्” । तत्र शुषिरं यथा “वंशोऽथ पारी मधुरी तित्तिरी शङ्खबाहुला । तोडही मुरली वुक्का शृङ्गिका स्वरनाभयः । शृङ्गं कापालिकं वंशश्चर्मवंशस्तथा परः । एते शुषिरभेदास्तु कथिताः पूर्वसूरिभिः । वर्त्तुलः सरलश्चैव प्रर्वदोषविवर्जितः । वैणवः खादिरो वापि रक्तचन्दनजोऽथ वा । श्रीखण्डजोऽथ सौवर्णो दन्ति- दन्तमयोऽपि वा । राजतस्ताम्रजो वापि लौहजः स्फाटिकोऽथ वा । कनिष्ठाङ्गुलितुल्येन गर्भरन्ध्रेण शोभितः । शिल्पविद्याप्रवीणेन वंशःकार्य्यो मनोहर । वंशेनैव मतःप्रीतिः मतङ्गमुनिनोदितम । ततोऽन्येऽपि तदाकारा वंशा एव प्रकीर्त्तिताः । तत्र त्यक्त्वा शिरो- देशादधोद्विमितमङ्गुलम् । फुत्काररन्ध्र कुर्वीत मित- मङ्गुलिपर्वणा । पञ्च ङ्गुलानि संत्यज्य ताररन्ध्राणि कारयेत् । कुर्य्यात्तथान्यरन्ध्राणि सप्तसंख्यानि कौशलात् । बदरीवीजतुल्यानि संत्यज्यार्द्धार्द्धमङ्गुलम् । प्रान्तयो- बन्धनं कार्य्यं स्वराद्यैर्नादहेतवे । सिक्थकेन कला देया [] तेन सुस्वरता भवेत् । पञ्चाङ्गुलोऽयं वंशः स्यादेकैका- ङ्गुलिवृद्धितः । षडङ्गुलानि नाम्ना स्यात् यावदष्टादशा- ङ्गुलम् । फुत्कारताररन्ध्रस्य यावदङ्गुलिमन्तरम् । तदेव नाम वंशस्य वांशिकैः परिकीर्त्त्यते । एकाङ्गुलोद्व्यङ्गुलश्च त्र्यङ्गुलश्चतुरङ्गुलः । अतितारतरत्वेन वांशिकैः समुपे- क्षितः । त्रयोदशाङ्गुलो वंशोऽपरः पञ्चदशाङ्गुलः । नि- न्दितो वंशतत्त्वज्ञैस्तथा सप्तदशाङ्गुलः । महानन्दस्तथा- नन्दो विजयोऽथ जयस्तथा । चत्वार उत्तमा वंशा मतङ्ग मुनिसम्मताः । दशाङ्गुलो महानन्दोनन्द एकादशा- ङ्गुलः । दृदशाङ्गुलमानस्तु विजयः परिकीर्त्तितः । चतुर्दशाङ्गुलमितो जय इत्यभिधीयते । ब्रह्मा रुद्रो रविर्विष्णुः क्रमादत्र व्यवस्थिताः । नैविड्यं प्रौढता- चापि मुस्वरत्वञ्च शीघ्रता । माधुर्य्यमिति पञ्चामी फुत्- कृतेषु गुणाः स्मृताः । शीत्कारबहुलः स्तब्धो विस्यरः स्फुटितो लघुः । अमधुरश्च विज्ञेयाः षड्दोषाः फुत्कृते क्रमात् । वृथा प्रयोगबाहुल्यमल्पता गीतवादने । एभिर्दोषैर्युतोऽतीव निन्दितो वांशिको मतः । स्थानका दिनयाभिज्ञोगमकाढ्यः स्फुटाक्षरः । शीघ्रहस्तः कलाभिज्ञो वांशिको रक्त उच्यते । प्रमुक्तिर्वद्धमुक्तिश्च युक्तिश्चेत्यङ्गुले गुणाः । सुस्थानत्वं सुस्वरत्वमङ्गुली- सारणक्रिया । समस्तगमकज्ञानं रागरागाङ्गवेदिता । क्रियाभाषाविभाषासु दक्षता गीतवादने । स्वस्थाने चापि दुःस्थाने नादनिर्माणकौशलम् । गातॄणां स्थान- दातृत्वं तद्दोषाच्छादनं तथा । वांशिकस्य गुणा एते मया संक्षिप्य दर्शिताः” सङ्गीतदा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4837-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वंशः, पुं, (वमति उद्गिरति पुरुषान् वन्यते इति वा । टु वम उद्गिरणे इति धातोर्यद्वा वन शब्दे इति धातोर्बाहुलकात् शः । यद्बा, वष्टि उश्यते इति वा । वशंकान्तौ + अच् घञ् वा । ततो नुम् ।) पुत्त्रपौत्त्रादिः । तत्पर्य्यायः । सन्ततिः २ गोत्रम् ३ जननम् ४ कुलम् ५ अभिजनः ६ अन्वयः ७ अन्ववायः ८ सन्तानः ९ । इत्यमरः । २ । ७ । १ ॥ निघनम् १० जातिः ११ । इति जटाधरः ॥ कुलञ्च विद्यया जन्मना वा प्राणिनामेकलक्षणः सन्तानो वंश इति जयादित्यः । धनेन विद्यया वा ख्यातस्या- पत्यधारा वंश इति सुभूः । वमति उद्गिरति पूर्व्वपुरुषान् वंशः नाम्नीति शः । इत्यमर- टीकायां भरतः ॥ * ॥ (यथा, रघुः । १ । २ । “क्व भूर्य्यप्रभवो वंशः क्व चाल्पविषया मतिः । तितीर्षुर्दुस्तरं मोहादुडुपेनास्मि सागरम् ॥” पुत्त्रः । यथा, भागवते । ९ । २ । १७ । “नृपस्य वंशः सुमतिर्भूतज्योतिस्ततो वसुः ॥”) तृणजातिविशेषः । वाँश इति भाषा । तत्- पर्य्यायः । त्वक्सारः २ कर्म्मारः ३ त्वचिसारः ४ तृणध्वजः ५ शतपर्व्वा ६ यवफलः ७ वेणुः ८ मस्करः ९ तेजनः १० । इत्यमरः । २ । ४ । ६० ॥ किष्कुपर्व्वा ११ । इति जटाधरः ॥ वम्भः १२ । इति शब्दरत्नावली ॥ तृणकेतुकः १३ कण्टालुः १४ कण्टकी १५ महाबलः १६ दृढ- ग्रन्थिः १७ दृढपत्रः १८ धनुर्द्रुमः १९ धानुष्यः २० दृढकाण्डः २१ ॥ (यथा, ऋतुसंहारे । १ । २५ । “ध्वनति पवनविद्धः पर्व्वतानां दरीषु स्फुटति पटुनिनादः शुष्कवंशस्थलीषु । प्रसरति तृणमध्ये लब्धवृद्धिः क्षणेन क्षपयति मृगयूथं प्राप्तलग्नो दवाग्निः ॥”) अस्य गुणाः । अम्लत्वम् । कषायत्वम् । किञ्चित्तिक्तत्वम् । शीतलत्वम् । मूत्रकृच्छ्र- प्रमेहार्शःपित्तदाहास्रनाशित्वञ्च । इति राज- निर्घण्टः ॥ * ॥ अपि च । “वंशः सरो हिमः स्वादुः कषायो वस्ति- शोधनः । छेदनः कफपित्तघ्नः कुष्ठास्रव्रणशोथजित् ॥ * ॥ तत्करीरः कटुः पाके रसे रूक्षो गुरुः सरः । कषायः कफकृत् स्वादुर्व्विदाही वातपित्तलः ॥ तद्यवास्तु सरा रूक्षाः कषायाः कटुपाकिनः । वातपित्तकरा उष्णा बद्धमूत्राः कफापहाः ॥” इति भावप्रकाशः ॥ * ॥ (गृहोर्द्धकाष्ठम् । यथा, -- “वंशः पृष्ठास्थ्नि गेहोर्द्ध्वकाष्ठे वेणौ गणे कुले ॥” इति रघुटीकायां मल्लिनाथधृतकेशवः । ७ । ३९ ॥) पृष्ठावयवः । पिठेर दोडा इति भाषा ॥ (यथा, भागवते । ११ । ८ । ३३ । “यदस्थिभिर्निर्म्मितवंशवंश्य- स्थूनं त्वचा रोमनखैः पिनद्धम् ॥”) [] वर्गः । इति मेदिनी । शे, १३ ॥ (यथा, रघुः । ७ । ३९ । “उत्थापितः संयति रेणुरश्वैः सान्द्रीकृतः स्यन्दनवंशचक्रैः ॥”) वाद्यभाण्डविशेषः । इति धरणिः ॥ वाँशी इति भाषा ॥ (यथा, रघुः । २ । १२ । “स कीचकैर्मारुतपूर्णरन्ध्रैः कूजद्भिरापादितवंशकृत्यम् । शुश्राव कुञ्जेषु यशः स्वमुच्चै- रुद्गीयमानं वनदेवताभिः ॥” विवृतिरस्य वंशीशब्दे द्रष्टव्या ॥) इक्षुः । सालवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (प्राधागर्भ- सम्भूताप्सरोविशेषे, स्त्री । यथा, महाभारते । १ । ६५ । ४६ । “अनवद्यां मनुं वंशामसुरां मार्गणप्रियाम् । अनूपां सुभगां भासीमिति प्राधा व्यजायत ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-240-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वंश" आता है (25)
कुल वंश । घराना । खानदान । यौ॰—कुलकानि । कुलपति । कुलकलंक । कुलाँगार । कुल…सतील बाँस । वंश । तृणराजअभिजन कुल । वंशमस्कर वंश । वाँसकंटालु अनेक वनस्पतियों के नाम । जैसे, वार्तकी, वंश, बर्बुर और बृहती (को॰)अन्ववाय जाति । वंश । कुलखैल समुदाय । जमाव । जनसमूह । यौ॰—खैलखाना = कुटुंब । खानदान । वंशगोत कुल । वंश । खानदाननसल वंश । खानदानअविजन पु संज्ञा पुं॰ अभिजन । कुल । वंशघराना [हिं॰ घर + आना (प्रत्य॰) खानदान । वंश । कुल । जैसे,—वह अच्छे घराने का …शतपर्वी बाँस । वंशआर्द्रपत्रक वंश । बाँसगृह घर । मकान । निवासस्थान । आश्रमअनूक गत जन्म । पुर्व जन्मअन्वय परस्पर । तारतम्यआस्पद स्थानसंतान बालबच्चे । लड़के बाले । संतति । औलादसाध्य सम । (९) प्राप्ति सम । (१०) अप्राप्ति सम । (११) प्रसंग सम । (१२) प्रति…एकदेह बुध ग्रहपरंपर एक के पीछे दूसरा ऐसा क्रम । अनुक्रम । चला जाता हुआ सिलसिलाविश् वह जिसने जन्म मिला हो । प्रजापौद छोटा पौधा । नया निकलता हुआ पेड़हड्डी अट्ठि (संस्कृत कोशों का 'हड्ड' शब्द देशभाषा से ही लिया जान पड़ता है; ह…सुपर्व देवता

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वंशःवंश (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वंशः 📚 ➤ तस्य नेत्वम् बाँस
संस्कृत: वेणुः, वंशः · पर्याय: त्वक्सार, कर्मार, त्वाचिसार, तृणध्वज, शतपर्वन्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वंश 📚बाँस🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
वंश
वंश के नाम (२.७.१) — सन्तति, गोत्र, जनन, कुल, अभिजन, अन्वय, अन्ववाय, सन्तान
बाँस के नाम (२.४.१६०) — त्वक्सार, कर्मार, त्वचिसार, तृणध्वज

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें