🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:00:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पथ्या (स्त्रीलिङ्ग)

स्वास्थ्यप्रद, स्वास्थ्यवर्धक, कल्याणकारी, उपयोगी (औषधि, आहार, सम्मति आदि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापथ्यापथ्येपथ्याः
द्वितीयापथ्याम्पथ्येपथ्याः
तृतीयापथ्ययापथ्याभ्याम्पथ्याभिः
चतुर्थीपथ्यायैपथ्याभ्याम्पथ्याभ्यः
पञ्चमीपथ्यायाःपथ्याभ्याम्पथ्याभ्यः
षष्ठीपथ्यायाःपथ्ययोःपथ्यानाम्
सप्तमीपथ्यायाम्पथ्ययोःपथ्यासु
सम्बोधनहे पथ्येहे पथ्येहे पथ्याः

अर्थ: स्वास्थ्यप्रद, स्वास्थ्यवर्धक, कल्याणकारी, उपयोगी (औषधि, आहार, सम्मति आदि)
संस्कृत: पर्याय: अभया, अव्यथा, कायस्था, पूतना, अमृता

📚 अमरकोश में:
• हरड़ के नाम (२.४.५९) — पर्याय: अभया, अव्यथा, कायस्था, पूतना, अमृता, हरीतकी, हैमवती, चेतकी, श्रेयसी, शिवा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें