🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:17:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रति (स्त्रीलिङ्ग)

आनन्द, खुशी, संन्तोष, हर्ष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारतिःरतीरतयः
द्वितीयारतिम्रतीरतीः
तृतीयारत्यारतिभ्याम्रतिभिः
चतुर्थीरतये / रत्यैरतिभ्याम्रतिभ्यः
पञ्चमीरतेः / रत्याःरतिभ्याम्रतिभ्यः
षष्ठीरतेः / रत्याःरत्योःरतीनाम्
सप्तमीरतौ / रत्याम्रत्योःरतिषु
सम्बोधनहे रतेहे रतीहे रतयः

अर्थ: आनन्द, खुशी, संन्तोष, हर्ष

📚 अमरकोश में:
• मैथुन (३.३.१२९) — पर्याय: संगति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें