🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:41:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्रम (पुंलिङ्ग)

- नास्ति क्रमो यस्य अव्यवस्थित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्रमःअक्रमौअक्रमाः
द्वितीयाअक्रमम्अक्रमौअक्रमान्
तृतीयाअक्रमेणअक्रमाभ्याम्अक्रमैः
चतुर्थीअक्रमायअक्रमाभ्याम्अक्रमेभ्यः
पञ्चमीअक्रमात् / अक्रमाद्अक्रमाभ्याम्अक्रमेभ्यः
षष्ठीअक्रमस्यअक्रमयोःअक्रमाणाम्
सप्तमीअक्रमेअक्रमयोःअक्रमेषु
सम्बोधनहे अक्रमहे अक्रमौहे अक्रमाः

अर्थ: - नास्ति क्रमो यस्य अव्यवस्थित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अक्रम (नपुंसकलिङ्ग)

- नास्ति क्रमो यस्य अव्यवस्थित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्रमम्अक्रमेअक्रमाणि
द्वितीयाअक्रमम्अक्रमेअक्रमाणि
तृतीयाअक्रमेणअक्रमाभ्याम्अक्रमैः
चतुर्थीअक्रमायअक्रमाभ्याम्अक्रमेभ्यः
पञ्चमीअक्रमात् / अक्रमाद्अक्रमाभ्याम्अक्रमेभ्यः
षष्ठीअक्रमस्यअक्रमयोःअक्रमाणाम्
सप्तमीअक्रमेअक्रमयोःअक्रमेषु
सम्बोधनहे अक्रमहे अक्रमेहे अक्रमाणि

अर्थ: - नास्ति क्रमो यस्य अव्यवस्थित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें