🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:02:10 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अक्रमः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अक्रमः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अक्रमः

अर्थ: - नास्ति क्रमो यस्य अव्यवस्थित

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अक्रम (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अक्रम (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्रमःअक्रमौअक्रमाः
द्वितीयाअक्रमम्अक्रमौअक्रमान्
तृतीयाअक्रमेणअक्रमाभ्याम्अक्रमैः
चतुर्थीअक्रमायअक्रमाभ्याम्अक्रमेभ्यः
पञ्चमीअक्रमात् / अक्रमाद्अक्रमाभ्याम्अक्रमेभ्यः
षष्ठीअक्रमस्यअक्रमयोःअक्रमाणाम्
सप्तमीअक्रमेअक्रमयोःअक्रमेषु
सम्बोधनहे अक्रमहे अक्रमौहे अक्रमाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अक्रम
अक्रम
akrama
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अक्रम १ वि॰ [सं॰]
१. क्रमरहित । बिना क्रम का । अंडबंड । उलटा सीधा । बेतरतीबा । बेसिलसिले ।
२. गतिहीन । पादशून्य (को॰) ।
अक्रम २ संज्ञा पुं॰
१. क्रम का अभाव । व्यतिक्रम । विपर्यय । अव्यवस्था । बेतरतीबी ।
२. गति का अभाव । गतिहीनता [को॰] ।
अक्रम ३पु संज्ञा पुं॰ दे॰ अकर्म ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-क्रम mfn. not happening successively, happening at once, Yogas.
अ-क्रम m. want of order, confusion.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अक्रम a. [नास्ति क्रमः पादः क्रमणं वा यस्य] 1 Devoid of order, confused. --2 Without the power of going or moving (पादशून्य, आक्रमणशून्य). --मः 1 Want of order, confusion, irregularity (क्रमाभावः) --2 Absence of motion or movement. --3 Breach of propriety or decorum; कमक्रमं कर्तुमभूदपेक्षा वैलक्ष्यभाजां न महीपतीनां Vikr. 10. 3; कन्यांतःपुरमक्रमात् प्रविशता Mv. 2. 50 indecently, immodestly; वलीमुखचक्रमक्रममुच्चलितं Mv. 6. in disorder.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0005-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अक्रम त्रि० नास्ति क्रमः परिपाटी पादः क्रमणं वाऽस्य । परिपाटीशून्ये त्यक्तक्रमे एककाले । “तच्चार्थक्रियाचारित्वं क्रमाक्रमाभ्यां व्याप्तं न च क्रमाक्रमाभ्यामन्यः प्रकारः समस्तीति” सर्व्वद० पादशून्ये आक्रमणशून्ये च । क्रम- भावे घञ् अभावार्थे न० त० । क्रमणाभावे पु० । अ- व्ययीभावः । क्रमाभावे अव्य० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0041,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अक्रमः, त्रि, (न क्रमः । नञ् समासः । नास्ति क्रमो यस्य इति वा ।) क्रमरहितः । व्यतिक्रमः । यथा, -- “अक्रमाच्छेफसो वृद्धिं योऽभिवाञ्छति मूढधीः” । इति माधवकरः ॥ (क्रमाभावः । क्रमविपर्य्ययः । यथा, -- ‘इदमनुचितमक्रमश्च पुंसां यदिह जरास्वपि मान्मथा विकाराः’ इति श्टङ्गार- शतकम् ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-004-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अक्रम" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अक्रमःअक्रम (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अक्रमः 📚 ➤ - नास्ति क्रमो यस्य अव्यवस्थित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अक्रम 📚क्रमरहित । बिना क्रम का । अंडबंड । उलटा सीधा । बेतरतीबा । बेसिलसिले🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬