🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:13:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अखिल (पुंलिङ्ग)

- नास्ति खिलम् अवशिष्टम् यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअखिलःअखिलौअखिलाः
द्वितीयाअखिलम्अखिलौअखिलान्
तृतीयाअखिलेनअखिलाभ्याम्अखिलैः
चतुर्थीअखिलायअखिलाभ्याम्अखिलेभ्यः
पञ्चमीअखिलात् / अखिलाद्अखिलाभ्याम्अखिलेभ्यः
षष्ठीअखिलस्यअखिलयोःअखिलानाम्
सप्तमीअखिलेअखिलयोःअखिलेषु
सम्बोधनहे अखिलहे अखिलौहे अखिलाः

अर्थ: - नास्ति खिलम् अवशिष्टम् यस्य
संस्कृत: पर्याय: सम, सर्व, विश्व, अशेष, कृत्स्न

📚 अमरकोश में:
• सम्पूर्ण के और नाम (३.१.६४) — पर्याय: विश्व, अशेष, कृत्स्न, समस्त, निखिल, निःशेष, समग्र, सकल, पूर्ण, अखण्ड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अखिल (नपुंसकलिङ्ग)

- नास्ति खिलम् अवशिष्टम् यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअखिलम्अखिलेअखिलानि
द्वितीयाअखिलम्अखिलेअखिलानि
तृतीयाअखिलेनअखिलाभ्याम्अखिलैः
चतुर्थीअखिलायअखिलाभ्याम्अखिलेभ्यः
पञ्चमीअखिलात् / अखिलाद्अखिलाभ्याम्अखिलेभ्यः
षष्ठीअखिलस्यअखिलयोःअखिलानाम्
सप्तमीअखिलेअखिलयोःअखिलेषु
सम्बोधनहे अखिलहे अखिलेहे अखिलानि

अर्थ: - नास्ति खिलम् अवशिष्टम् यस्य
संस्कृत: पर्याय: सम, सर्व, विश्व, अशेष, कृत्स्न

📚 अमरकोश में:
• सम्पूर्ण के और नाम (३.१.६४) — पर्याय: विश्व, अशेष, कृत्स्न, समस्त, निखिल, निःशेष, समग्र, सकल, पूर्ण, अखण्ड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें