🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:51:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अजया (स्त्रीलिङ्ग)

"जो जीता न जा सके, जो हराया न जा सके, नाय"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअजयाअजयेअजयाः
द्वितीयाअजयाम्अजयेअजयाः
तृतीयाअजययाअजयाभ्याम्अजयाभिः
चतुर्थीअजयायैअजयाभ्याम्अजयाभ्यः
पञ्चमीअजयायाःअजयाभ्याम्अजयाभ्यः
षष्ठीअजयायाःअजययोःअजयानाम्
सप्तमीअजयायाम्अजययोःअजयासु
सम्बोधनहे अजयेहे अजयेहे अजयाः

अर्थ: "जो जीता न जा सके, जो हराया न जा सके, नाय"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अजा (स्त्रीलिङ्ग)

न जायते नञ् - जन्+ड "अजन्मा, अनादि"

🔎 आपका लिखा रूप अजया = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअजाअजेअजाः
द्वितीयाअजाम्अजेअजाः
तृतीयाअजयाअजाभ्याम्अजाभिः
चतुर्थीअजायैअजाभ्याम्अजाभ्यः
पञ्चमीअजायाःअजाभ्याम्अजाभ्यः
षष्ठीअजायाःअजयोःअजानाम्
सप्तमीअजायाम्अजयोःअजासु
सम्बोधनहे अजेहे अजेहे अजाः

अर्थ: न जायते नञ् - जन्+ड "अजन्मा, अनादि"
संस्कृत: न जायते न उत्पद्यते सा, अजस्त्री · पर्याय: छागी

📚 अमरकोश में:
• बकरी (२.९.७७) — पर्याय: छागी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें