🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:28:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अतिशय (पुंलिङ्ग)

आधिक्य, प्रमुखता, उत्कृष्टता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअतिशयःअतिशयौअतिशयाः
द्वितीयाअतिशयम्अतिशयौअतिशयान्
तृतीयाअतिशयेनअतिशयाभ्याम्अतिशयैः
चतुर्थीअतिशयायअतिशयाभ्याम्अतिशयेभ्यः
पञ्चमीअतिशयात् / अतिशयाद्अतिशयाभ्याम्अतिशयेभ्यः
षष्ठीअतिशयस्यअतिशययोःअतिशयानाम्
सप्तमीअतिशयेअतिशययोःअतिशयेषु
सम्बोधनहे अतिशयहे अतिशयौहे अतिशयाः

अर्थ: आधिक्य, प्रमुखता, उत्कृष्टता
संस्कृत: पर्याय: भर, अतिवेल, भृश, अत्यर्थ, अतिमात्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अतिशय (नपुंसकलिङ्ग)

श्रेष्ठ, प्रमुख, अत्यधिक, बहुत बड़ा, बहुल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअतिशयम्अतिशयेअतिशयानि
द्वितीयाअतिशयम्अतिशयेअतिशयानि
तृतीयाअतिशयेनअतिशयाभ्याम्अतिशयैः
चतुर्थीअतिशयायअतिशयाभ्याम्अतिशयेभ्यः
पञ्चमीअतिशयात् / अतिशयाद्अतिशयाभ्याम्अतिशयेभ्यः
षष्ठीअतिशयस्यअतिशययोःअतिशयानाम्
सप्तमीअतिशयेअतिशययोःअतिशयेषु
सम्बोधनहे अतिशयहे अतिशयेहे अतिशयानि

अर्थ: श्रेष्ठ, प्रमुख, अत्यधिक, बहुत बड़ा, बहुल
संस्कृत: पर्याय: भर, अतिवेल, भृश, अत्यर्थ, अतिमात्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें