🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:40:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अप्रति (पुंलिङ्ग)

अप् (पानी) + रति (आनन्द, खुशी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअप्रतिःअप्रतीअप्रतयः
द्वितीयाअप्रतिम्अप्रतीअप्रतीन्
तृतीयाअप्रतिनाअप्रतिभ्याम्अप्रतिभिः
चतुर्थीअप्रतयेअप्रतिभ्याम्अप्रतिभ्यः
पञ्चमीअप्रतेःअप्रतिभ्याम्अप्रतिभ्यः
षष्ठीअप्रतेःअप्रत्योःअप्रतीनाम्
सप्तमीअप्रतौअप्रत्योःअप्रतिषु
सम्बोधनहे अप्रतेहे अप्रतीहे अप्रतयः

अर्थ: अप् (पानी) + रति (आनन्द, खुशी)
English: without opponents, irresistible, RV.; BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अप्रति (नपुंसकलिङ्ग)

अप् (पानी) + रति (आनन्द, खुशी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअप्रतिअप्रतिनीअप्रतीनि
द्वितीयाअप्रतिअप्रतिनीअप्रतीनि
तृतीयाअप्रतिनाअप्रतिभ्याम्अप्रतिभिः
चतुर्थीअप्रतिने / अप्रतयेअप्रतिभ्याम्अप्रतिभ्यः
पञ्चमीअप्रतिनः / अप्रतेःअप्रतिभ्याम्अप्रतिभ्यः
षष्ठीअप्रतिनः / अप्रतेःअप्रतिनोः / अप्रत्योःअप्रतीनाम्
सप्तमीअप्रतिनि / अप्रतौअप्रतिनोः / अप्रत्योःअप्रतिषु
सम्बोधनहे अप्रति / हे अप्रतेहे अप्रतिनीहे अप्रतीनि

अर्थ: अप् (पानी) + रति (आनन्द, खुशी)
English: without opponents, irresistible, RV.; BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें