🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:18:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अब्धि (पुंलिङ्ग)

समुद्र,जलाशय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअब्धिःअब्धीअब्धयः
द्वितीयाअब्धिम्अब्धीअब्धीन्
तृतीयाअब्धिनाअब्धिभ्याम्अब्धिभिः
चतुर्थीअब्धयेअब्धिभ्याम्अब्धिभ्यः
पञ्चमीअब्धेःअब्धिभ्याम्अब्धिभ्यः
षष्ठीअब्धेःअब्ध्योःअब्धीनाम्
सप्तमीअब्धौअब्ध्योःअब्धिषु
सम्बोधनहे अब्धेहे अब्धीहे अब्धयः

अर्थ: समुद्र,जलाशय
संस्कृत: पर्याय: समुद्र, अकूपार, पारावार, सरित्पति, उदन्वत्

📚 अमरकोश में:
• समुद्र के नाम (१.१०.१) — पर्याय: समुद्र, अकूपार, पारावार, सरित्पति, उदन्वान्, उदधि, सिन्धु, सरस्वान्, सागर, अर्णव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें