🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:15:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अभ्याश (पुंलिङ्ग)

निकट,समीप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभ्याशःअभ्याशौअभ्याशाः
द्वितीयाअभ्याशम्अभ्याशौअभ्याशान्
तृतीयाअभ्याशेनअभ्याशाभ्याम्अभ्याशैः
चतुर्थीअभ्याशायअभ्याशाभ्याम्अभ्याशेभ्यः
पञ्चमीअभ्याशात् / अभ्याशाद्अभ्याशाभ्याम्अभ्याशेभ्यः
षष्ठीअभ्याशस्यअभ्याशयोःअभ्याशानाम्
सप्तमीअभ्याशेअभ्याशयोःअभ्याशेषु
सम्बोधनहे अभ्याशहे अभ्याशौहे अभ्याशाः

अर्थ: निकट,समीप
संस्कृत: पर्याय: समीप, निकट, आसन्न, सन्निकृष्ट, सनीड

📚 अमरकोश में:
• समीप के और नाम (३.१.६६) — पर्याय: सदेश, सविध, समर्याद, सवेश, उपकण्ठ, अन्तिक, अभ्यर्ण, अभ्यग्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अभ्याश (नपुंसकलिङ्ग)

निकट,समीप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभ्याशम्अभ्याशेअभ्याशानि
द्वितीयाअभ्याशम्अभ्याशेअभ्याशानि
तृतीयाअभ्याशेनअभ्याशाभ्याम्अभ्याशैः
चतुर्थीअभ्याशायअभ्याशाभ्याम्अभ्याशेभ्यः
पञ्चमीअभ्याशात् / अभ्याशाद्अभ्याशाभ्याम्अभ्याशेभ्यः
षष्ठीअभ्याशस्यअभ्याशयोःअभ्याशानाम्
सप्तमीअभ्याशेअभ्याशयोःअभ्याशेषु
सम्बोधनहे अभ्याशहे अभ्याशेहे अभ्याशानि

अर्थ: निकट,समीप
संस्कृत: पर्याय: समीप, निकट, आसन्न, सन्निकृष्ट, सनीड

📚 अमरकोश में:
• समीप के और नाम (३.१.६६) — पर्याय: सदेश, सविध, समर्याद, सवेश, उपकण्ठ, अन्तिक, अभ्यर्ण, अभ्यग्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें