🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:09:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अमति (पुंलिङ्ग)

"दुर्मना,दुष्ट,दुश्वरित्र।"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमतिःअमतीअमतयः
द्वितीयाअमतिम्अमतीअमतीन्
तृतीयाअमतिनाअमतिभ्याम्अमतिभिः
चतुर्थीअमतयेअमतिभ्याम्अमतिभ्यः
पञ्चमीअमतेःअमतिभ्याम्अमतिभ्यः
षष्ठीअमतेःअमत्योःअमतीनाम्
सप्तमीअमतौअमत्योःअमतिषु
सम्बोधनहे अमतेहे अमतीहे अमतयः

अर्थ: "दुर्मना,दुष्ट,दुश्वरित्र।"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अमति (स्त्रीलिङ्ग)

"दुर्मना,दुष्ट,दुश्वरित्र।"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमतिःअमतीअमतयः
द्वितीयाअमतिम्अमतीअमतीः
तृतीयाअमत्याअमतिभ्याम्अमतिभिः
चतुर्थीअमतये / अमत्यैअमतिभ्याम्अमतिभ्यः
पञ्चमीअमतेः / अमत्याःअमतिभ्याम्अमतिभ्यः
षष्ठीअमतेः / अमत्याःअमत्योःअमतीनाम्
सप्तमीअमतौ / अमत्याम्अमत्योःअमतिषु
सम्बोधनहे अमतेहे अमतीहे अमतयः

अर्थ: "दुर्मना,दुष्ट,दुश्वरित्र।"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अमति (नपुंसकलिङ्ग)

"दुर्मना,दुष्ट,दुश्वरित्र।"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमतिअमतिनीअमतीनि
द्वितीयाअमतिअमतिनीअमतीनि
तृतीयाअमतिनाअमतिभ्याम्अमतिभिः
चतुर्थीअमतिने / अमतयेअमतिभ्याम्अमतिभ्यः
पञ्चमीअमतिनः / अमतेःअमतिभ्याम्अमतिभ्यः
षष्ठीअमतिनः / अमतेःअमतिनोः / अमत्योःअमतीनाम्
सप्तमीअमतिनि / अमतौअमतिनोः / अमत्योःअमतिषु
सम्बोधनहे अमति / हे अमतेहे अमतिनीहे अमतीनि

अर्थ: "दुर्मना,दुष्ट,दुश्वरित्र।"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें