🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:34:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अरुस् (पुंलिङ्ग)

ग्हायल,चोट खाया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरूःअरुसौअरुसः
द्वितीयाअरुसम्अरुसौअरुसः
तृतीयाअरुसाअरूर्भ्याम्अरूर्भिः
चतुर्थीअरुसेअरूर्भ्याम्अरूर्भ्यः
पञ्चमीअरुसःअरूर्भ्याम्अरूर्भ्यः
षष्ठीअरुसःअरुसोःअरुसाम्
सप्तमीअरुसिअरुसोःअरूःषु / अरूष्षु
सम्बोधनहे अरूःहे अरुसौहे अरुसः

अर्थ: ग्हायल,चोट खाया हुआ
संस्कृत: पर्याय: व्रण, ईर्म

📚 अमरकोश में:
• घाव (२.६.५४) — पर्याय: व्रण, ईर्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अरुस् (स्त्रीलिङ्ग)

ग्हायल,चोट खाया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरुाःअरुसौअरुसः
द्वितीयाअरुसम्अरुसौअरुसः
तृतीयाअरुसाअरुोभ्याम्अरुोभिः
चतुर्थीअरुसेअरुोभ्याम्अरुोभ्यः
पञ्चमीअरुसःअरुोभ्याम्अरुोभ्यः
षष्ठीअरुसःअरुसोःअरुसाम्
सप्तमीअरुसिअरुसोःअरुस्सु / अरुःसु
सम्बोधनहे अरुःहे अरुसौहे अरुसः

अर्थ: ग्हायल,चोट खाया हुआ
संस्कृत: पर्याय: व्रण, ईर्म

📚 अमरकोश में:
• घाव (२.६.५४) — पर्याय: व्रण, ईर्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अरुस् (नपुंसकलिङ्ग)

ग्हायल,चोट खाया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअरुःअरुसीअरुांसि
द्वितीयाअरुःअरुसीअरुांसि
तृतीयाअरुसाअरुोभ्याम्अरुोभिः
चतुर्थीअरुसेअरुोभ्याम्अरुोभ्यः
पञ्चमीअरुसःअरुोभ्याम्अरुोभ्यः
षष्ठीअरुसःअरुसोःअरुसाम्
सप्तमीअरुसिअरुसोःअरुस्सु / अरुःसु
सम्बोधनहे अरुःहे अरुसीहे अरुांसि

अर्थ: ग्हायल,चोट खाया हुआ
संस्कृत: पर्याय: व्रण, ईर्म

📚 अमरकोश में:
• घाव (२.६.५४) — पर्याय: व्रण, ईर्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें