🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:45:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अर्भक (पुंलिङ्ग)

छोटा,सूक्ष्म,थोड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्भकःअर्भकौअर्भकाः
द्वितीयाअर्भकम्अर्भकौअर्भकान्
तृतीयाअर्भकेणअर्भकाभ्याम्अर्भकैः
चतुर्थीअर्भकायअर्भकाभ्याम्अर्भकेभ्यः
पञ्चमीअर्भकात् / अर्भकाद्अर्भकाभ्याम्अर्भकेभ्यः
षष्ठीअर्भकस्यअर्भकयोःअर्भकाणाम्
सप्तमीअर्भकेअर्भकयोःअर्भकेषु
सम्बोधनहे अर्भकहे अर्भकौहे अर्भकाः

अर्थ: छोटा,सूक्ष्म,थोड़ा
संस्कृत: पर्याय: पोत, पाक, डिम्भ, पृथुक, शावक

📚 अमरकोश में:
• बच्चा (२.५.४०) — पर्याय: पोत, पाक, डिम्भ, पृथुक, शावक, शिशु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अर्भक (नपुंसकलिङ्ग)

छोटा,सूक्ष्म,थोड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्भकम्अर्भकेअर्भकाणि
द्वितीयाअर्भकम्अर्भकेअर्भकाणि
तृतीयाअर्भकेणअर्भकाभ्याम्अर्भकैः
चतुर्थीअर्भकायअर्भकाभ्याम्अर्भकेभ्यः
पञ्चमीअर्भकात् / अर्भकाद्अर्भकाभ्याम्अर्भकेभ्यः
षष्ठीअर्भकस्यअर्भकयोःअर्भकाणाम्
सप्तमीअर्भकेअर्भकयोःअर्भकेषु
सम्बोधनहे अर्भकहे अर्भकेहे अर्भकाणि

अर्थ: छोटा,सूक्ष्म,थोड़ा
संस्कृत: पर्याय: पोत, पाक, डिम्भ, पृथुक, शावक

📚 अमरकोश में:
• बच्चा (२.५.४०) — पर्याय: पोत, पाक, डिम्भ, पृथुक, शावक, शिशु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें