🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:10:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अष्टन् (पुंलिङ्ग)

अश् व्याप्तौ कनिन् तुट् च आठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमा——अष्ट / अष्टौ
द्वितीया——अष्ट / अष्टौ
तृतीया——अष्टभिः / अष्टाभिः
चतुर्थी——अष्टभ्यः / अष्टाभ्यः
पञ्चमी——अष्टभ्यः / अष्टाभ्यः
षष्ठी——अष्टानाम्
सप्तमी——अष्टसु / अष्टासु

ⓘ सर्वनाम/संख्या शब्दों का सम्बोधन नहीं होता।

अर्थ: अश् व्याप्तौ कनिन् तुट् च आठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अष्टन् (स्त्रीलिङ्ग)

अश् व्याप्तौ कनिन् तुट् च आठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअष्टाअष्टानौअष्टानः
द्वितीयाअष्टानम्अष्टानौअष्ट्नः
तृतीयाअष्ट्नाअष्टभ्याम्अष्टभिः
चतुर्थीअष्ट्नेअष्टभ्याम्अष्टभ्यः
पञ्चमीअष्ट्नःअष्टभ्याम्अष्टभ्यः
षष्ठीअष्ट्नःअष्ट्नोःअष्ट्नाम्
सप्तमीअष्ट्नि / अष्टनिअष्ट्नोःअष्टसु
सम्बोधनहे अष्टन्हे अष्टानौहे अष्टानः

अर्थ: अश् व्याप्तौ कनिन् तुट् च आठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अष्टन् (नपुंसकलिङ्ग)

अश् व्याप्तौ कनिन् तुट् च आठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअष्टअष्टनीअष्टानि
द्वितीयाअष्टअष्टनीअष्टानि
तृतीयाअष्टनाअष्टभ्याम्अष्टभिः
चतुर्थीअष्टनेअष्टभ्याम्अष्टभ्यः
पञ्चमीअष्टनःअष्टभ्याम्अष्टभ्यः
षष्ठीअष्टनःअष्टनोःअष्टनाम्
सप्तमीअष्टनिअष्टनोःअष्टसु
सम्बोधनहे अष्टन् / हे अष्टहे अष्टनीहे अष्टानि

अर्थ: अश् व्याप्तौ कनिन् तुट् च आठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें