🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:43:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

असृज् (नपुंसकलिङ्ग)

खून

🔎 आपका लिखा रूप असनि = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअसृक् / असृग्असृजीअसृञ्जि
द्वितीयाअसृक् / असृग्असृजीअसृञ्जि / असानि
तृतीयाअस्ना / असृजाअसृग्भ्याम् / असभ्याम्असृग्भिः / असभिः
चतुर्थीअस्ने / असृजेअसृग्भ्याम् / असभ्याम्असृग्भ्यः / असभ्यः
पञ्चमीअस्नः / असृजःअसृग्भ्याम् / असभ्याम्असृग्भ्यः / असभ्यः
षष्ठीअस्नः / असृजःअस्नोः / असृजोःअस्नाम् / असृजाम्
सप्तमीअसनि / अस्नि / असृजिअस्नोः / असृजोःअसृक्षु / अससु
सम्बोधनहे असृक् / हे असृग्हे असृजीहे असृञ्जि

अर्थ: खून
संस्कृत: रक्तम् · पर्याय: रुधिर, लोहित, अस्र, रक्त, क्षतज
English: Blood

📚 अमरकोश में:
• रक्त (२.६.६४) — पर्याय: रुधिर, लोहित, अस्र, रक्त, क्षतज, शोणित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

असन् (पुंलिङ्ग)

इन्द्र

🔎 आपका लिखा रूप असनि = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअसाअसानौअसानः
द्वितीयाअसानम्असानौअसनः
तृतीयाअसनाअसभ्याम्असभिः
चतुर्थीअसनेअसभ्याम्असभ्यः
पञ्चमीअसनःअसभ्याम्असभ्यः
षष्ठीअसनःअसनोःअसनाम्
सप्तमीअसनिअसनोःअससु
सम्बोधनहे असन्हे असानौहे असानः

अर्थ: इन्द्र

📚 अमरकोश में:
• विजयसार के नाम (२.४.४४) — पर्याय: पीतसार, सर्जक, बन्धूकपुष्प, प्रियक, जीवक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें