🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:43:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आत्मन् (पुंलिङ्ग)

स्वयम्, आत्मा, ब्रह्मा, बुद्धि, स्वभाव, देह, धारणा / धैर्य, प्रयत्न

🔎 आपका लिखा रूप आत्मा = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआत्माआत्मानौआत्मानः
द्वितीयाआत्मानम्आत्मानौआत्मनः
तृतीयाआत्मनाआत्मभ्याम्आत्मभिः
चतुर्थीआत्मनेआत्मभ्याम्आत्मभ्यः
पञ्चमीआत्मनःआत्मभ्याम्आत्मभ्यः
षष्ठीआत्मनःआत्मनोःआत्मनाम्
सप्तमीआत्मनिआत्मनोःआत्मसु
सम्बोधनहे आत्मन्हे आत्मानौहे आत्मानः

अर्थ: स्वयम्, आत्मा, ब्रह्मा, बुद्धि, स्वभाव, देह, धारणा / धैर्य, प्रयत्न
संस्कृत: स्वयम्, आत्मा, ब्रह्मा, बुद्धिः, स्वभावः, देहः, धृतिः, यत्नः · पर्याय: क्षेत्रज्ञ, पुरुष, भाव, स्व
English: Self, soul, Lord Brahma, attitude, intellect, body, courage, effort

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आत्मन् (स्त्रीलिङ्ग)

से बना हुआ, से रचा हुआ, स्वभाव का , लक्षण का

🔎 आपका लिखा रूप आत्मा = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआत्माआत्मानौआत्मानः
द्वितीयाआत्मानम्आत्मानौआत्म्नः
तृतीयाआत्म्नाआत्मभ्याम्आत्मभिः
चतुर्थीआत्म्नेआत्मभ्याम्आत्मभ्यः
पञ्चमीआत्म्नःआत्मभ्याम्आत्मभ्यः
षष्ठीआत्म्नःआत्म्नोःआत्म्नाम्
सप्तमीआत्म्नि / आत्मनिआत्म्नोःआत्मसु
सम्बोधनहे आत्मन्हे आत्मानौहे आत्मानः

अर्थ: से बना हुआ, से रचा हुआ, स्वभाव का , लक्षण का
संस्कृत: पर्याय: क्षेत्रज्ञ, पुरुष, भाव, स्व

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें