🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:24:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आनर्त (पुंलिङ्ग)

रंगमंच, नाट्यशाला, नाचघर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआनर्तःआनर्तौआनर्ताः
द्वितीयाआनर्तम्आनर्तौआनर्तान्
तृतीयाआनर्तेनआनर्ताभ्याम्आनर्तैः
चतुर्थीआनर्तायआनर्ताभ्याम्आनर्तेभ्यः
पञ्चमीआनर्तात् / आनर्ताद्आनर्ताभ्याम्आनर्तेभ्यः
षष्ठीआनर्तस्यआनर्तयोःआनर्तानाम्
सप्तमीआनर्तेआनर्तयोःआनर्तेषु
सम्बोधनहे आनर्तहे आनर्तौहे आनर्ताः

अर्थ: रंगमंच, नाट्यशाला, नाचघर
संस्कृत: पर्याय: नीवृद्, जनपद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आनर्त (नपुंसकलिङ्ग)

नाच

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआनर्तम्आनर्तेआनर्तानि
द्वितीयाआनर्तम्आनर्तेआनर्तानि
तृतीयाआनर्तेनआनर्ताभ्याम्आनर्तैः
चतुर्थीआनर्तायआनर्ताभ्याम्आनर्तेभ्यः
पञ्चमीआनर्तात् / आनर्ताद्आनर्ताभ्याम्आनर्तेभ्यः
षष्ठीआनर्तस्यआनर्तयोःआनर्तानाम्
सप्तमीआनर्तेआनर्तयोःआनर्तेषु
सम्बोधनहे आनर्तहे आनर्तेहे आनर्तानि

अर्थ: नाच
संस्कृत: पर्याय: नीवृद्, जनपद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें