🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:27:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आर्य (पुंलिङ्ग)

आर्यन, या अर्य के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्यःआर्यौआर्याः
द्वितीयाआर्यम्आर्यौआर्यान्
तृतीयाआर्येणआर्याभ्याम्आर्यैः
चतुर्थीआर्यायआर्याभ्याम्आर्येभ्यः
पञ्चमीआर्यात् / आर्याद्आर्याभ्याम्आर्येभ्यः
षष्ठीआर्यस्यआर्ययोःआर्याणाम्
सप्तमीआर्येआर्ययोःआर्येषु
सम्बोधनहे आर्यहे आर्यौहे आर्याः

अर्थ: आर्यन, या अर्य के योग्य
संस्कृत: पर्याय: मारिष

📚 अमरकोश में:
• कुलीन/श्रेष्ठ व्यक्ति (२.७.३) — पर्याय: महाकुल, कुलीन, सभ्य, सज्जन, साधु, ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ, भिक्षु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आर्य (नपुंसकलिङ्ग)

आर्यन, या अर्य के योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्यम्आर्येआर्याणि
द्वितीयाआर्यम्आर्येआर्याणि
तृतीयाआर्येणआर्याभ्याम्आर्यैः
चतुर्थीआर्यायआर्याभ्याम्आर्येभ्यः
पञ्चमीआर्यात् / आर्याद्आर्याभ्याम्आर्येभ्यः
षष्ठीआर्यस्यआर्ययोःआर्याणाम्
सप्तमीआर्येआर्ययोःआर्येषु
सम्बोधनहे आर्यहे आर्येहे आर्याणि

अर्थ: आर्यन, या अर्य के योग्य
संस्कृत: पर्याय: मारिष

📚 अमरकोश में:
• कुलीन/श्रेष्ठ व्यक्ति (२.७.३) — पर्याय: महाकुल, कुलीन, सभ्य, सज्जन, साधु, ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ, भिक्षु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें