🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:48:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आलम्भ (पुंलिङ्ग)

पकड़ना, कब्जा करना, स्पर्श करना

🔎 आपका लिखा रूप आलम्भम् = द्वितीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआलम्भःआलम्भौआलम्भाः
द्वितीयाआलम्भम्आलम्भौआलम्भान्
तृतीयाआलम्भेनआलम्भाभ्याम्आलम्भैः
चतुर्थीआलम्भायआलम्भाभ्याम्आलम्भेभ्यः
पञ्चमीआलम्भात् / आलम्भाद्आलम्भाभ्याम्आलम्भेभ्यः
षष्ठीआलम्भस्यआलम्भयोःआलम्भानाम्
सप्तमीआलम्भेआलम्भयोःआलम्भेषु
सम्बोधनहे आलम्भहे आलम्भौहे आलम्भाः

अर्थ: पकड़ना, कब्जा करना, स्पर्श करना
संस्कृत: मारणम् · पर्याय: प्रमापण, निबर्हण, निकारण, विशारण, प्रवासन

📚 अमरकोश में:
• वध के और नाम (२.८.११५) — पर्याय: उद्वासन, प्रमथन, क्रथन, उज्जासन, पिंज, विशर, घात, उन्माथ, वध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लम्भ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप आलम्भम् = द्वितीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालम्भःलम्भौलम्भाः
द्वितीयालम्भम्लम्भौलम्भान्
तृतीयालम्भेनलम्भाभ्याम्लम्भैः
चतुर्थीलम्भायलम्भाभ्याम्लम्भेभ्यः
पञ्चमीलम्भात् / लम्भाद्लम्भाभ्याम्लम्भेभ्यः
षष्ठीलम्भस्यलम्भयोःलम्भानाम्
सप्तमीलम्भेलम्भयोःलम्भेषु
सम्बोधनहे लम्भहे लम्भौहे लम्भाः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें