🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:27:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आश्व (पुंलिङ्ग)

घोड़े से सम्बन्ध रखने वाला, घोड़े के पास से आने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआश्वःआश्वौआश्वाः
द्वितीयाआश्वम्आश्वौआश्वान्
तृतीयाआश्वेनआश्वाभ्याम्आश्वैः
चतुर्थीआश्वायआश्वाभ्याम्आश्वेभ्यः
पञ्चमीआश्वात् / आश्वाद्आश्वाभ्याम्आश्वेभ्यः
षष्ठीआश्वस्यआश्वयोःआश्वानाम्
सप्तमीआश्वेआश्वयोःआश्वेषु
सम्बोधनहे आश्वहे आश्वौहे आश्वाः

अर्थ: घोड़े से सम्बन्ध रखने वाला, घोड़े के पास से आने वाला
संस्कृत: पर्याय: आश्वीय

📚 अमरकोश में:
• घोड़ों का झुण्ड (२.८.४८) — पर्याय: अश्वीय, आस्कन्दित, धौरितक, रेचित, वल्गित, प्लुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आश्व (नपुंसकलिङ्ग)

घोड़े से सम्बन्ध रखने वाला, घोड़े के पास से आने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआश्वम्आश्वेआश्वानि
द्वितीयाआश्वम्आश्वेआश्वानि
तृतीयाआश्वेनआश्वाभ्याम्आश्वैः
चतुर्थीआश्वायआश्वाभ्याम्आश्वेभ्यः
पञ्चमीआश्वात् / आश्वाद्आश्वाभ्याम्आश्वेभ्यः
षष्ठीआश्वस्यआश्वयोःआश्वानाम्
सप्तमीआश्वेआश्वयोःआश्वेषु
सम्बोधनहे आश्वहे आश्वेहे आश्वानि

अर्थ: घोड़े से सम्बन्ध रखने वाला, घोड़े के पास से आने वाला
संस्कृत: पर्याय: आश्वीय

📚 अमरकोश में:
• घोड़ों का झुण्ड (२.८.४८) — पर्याय: अश्वीय, आस्कन्दित, धौरितक, रेचित, वल्गित, प्लुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें