🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:25:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ईशितृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईशिताईशितारौईशितारः
द्वितीयाईशितारम्ईशितारौईशितॄन्
तृतीयाईशित्राईशितृभ्याम्ईशितृभिः
चतुर्थीईशित्रेईशितृभ्याम्ईशितृभ्यः
पञ्चमीईशितुःईशितृभ्याम्ईशितृभ्यः
षष्ठीईशितुःईशित्रोःईशितॄणाम्
सप्तमीईशितरिईशित्रोःईशितृषु
सम्बोधनहे ईशितःहे ईशितारौहे ईशितारः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: स्वामिन्, ईश्वर, पति, अधिभू, नायक
English: a master, owner, proprietor

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ईशितृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईशितृईशितृणीईशितॄणि
द्वितीयाईशितृईशितृणीईशितॄणि
तृतीयाईशितृणा / ईशित्राईशितृभ्याम्ईशितृभिः
चतुर्थीईशितृणे / ईशित्रेईशितृभ्याम्ईशितृभ्यः
पञ्चमीईशितृणः / ईशितुःईशितृभ्याम्ईशितृभ्यः
षष्ठीईशितृणः / ईशितुःईशितृणोः / ईशित्रोःईशितॄणाम्
सप्तमीईशितृणि / ईशितरिईशितृणोः / ईशित्रोःईशितृषु
सम्बोधनहे ईशितृ / हे ईशितःहे ईशितृणीहे ईशितॄणि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: स्वामिन्, ईश्वर, पति, अधिभू, नायक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें