🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:42:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उत्क (पुंलिङ्ग)

इच्छुक, लालायित, उत्कंठित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्कःउत्कौउत्काः
द्वितीयाउत्कम्उत्कौउत्कान्
तृतीयाउत्केनउत्काभ्याम्उत्कैः
चतुर्थीउत्कायउत्काभ्याम्उत्केभ्यः
पञ्चमीउत्कात् / उत्काद्उत्काभ्याम्उत्केभ्यः
षष्ठीउत्कस्यउत्कयोःउत्कानाम्
सप्तमीउत्केउत्कयोःउत्केषु
सम्बोधनहे उत्कहे उत्कौहे उत्काः

अर्थ: इच्छुक, लालायित, उत्कंठित
संस्कृत: पर्याय: उन्मनस्

📚 अमरकोश में:
• उत्कण्ठित (३.१.८) — पर्याय: उन्मना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उत्क (नपुंसकलिङ्ग)

इच्छुक, लालायित, उत्कंठित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्कम्उत्केउत्कानि
द्वितीयाउत्कम्उत्केउत्कानि
तृतीयाउत्केनउत्काभ्याम्उत्कैः
चतुर्थीउत्कायउत्काभ्याम्उत्केभ्यः
पञ्चमीउत्कात् / उत्काद्उत्काभ्याम्उत्केभ्यः
षष्ठीउत्कस्यउत्कयोःउत्कानाम्
सप्तमीउत्केउत्कयोःउत्केषु
सम्बोधनहे उत्कहे उत्केहे उत्कानि

अर्थ: इच्छुक, लालायित, उत्कंठित
संस्कृत: पर्याय: उन्मनस्

📚 अमरकोश में:
• उत्कण्ठित (३.१.८) — पर्याय: उन्मना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें