🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:56:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपयमनी (स्त्रीलिङ्ग)

उपयम (विवाह, विवाह करना) + नी (नेता, पथप्रदर्शक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपयमनीउपयमन्यौउपयमन्यः
द्वितीयाउपयमनीम्उपयमन्यौउपयमनीः
तृतीयाउपयमन्याउपयमनीभ्याम्उपयमनीभिः
चतुर्थीउपयमन्यैउपयमनीभ्याम्उपयमनीभ्यः
पञ्चमीउपयमन्याःउपयमनीभ्याम्उपयमनीभ्यः
षष्ठीउपयमन्याःउपयमन्योःउपयमनीनाम्
सप्तमीउपयमन्याम्उपयमन्योःउपयमनीषु
सम्बोधनहे उपयमनिहे उपयमन्यौहे उपयमन्यः

अर्थ: उपयम (विवाह, विवाह करना) + नी (नेता, पथप्रदर्शक)
English: (उप-य॑मनि) any support (of stone, clay, gravel &c. for holding fire-wood), ŚBr. iii, 5, 2, 1; KātyŚr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें